Niet elke modernisering is modern

De NOVIB zou een achterhaalde visie op 'ontwikkeling' hebben. Dit beweert Roel Janssen in NRC Handelsblad van vrijdag 9 november. De kritiek richt zich op twee hoofdpunten: terwijl liberalisering de trend is, pleit NOVIB voor protectie. En:NOVIB verzet zich ten onrechte tegen een ontwikkelingsconcept waarin modernisering centraal staat. De conclusie wordt snel getrokken: 'NOVIB valt terug op de jaren zestig'.

Zonder te willen beweren dat al het gedachtengoed uit die tijd zomaar als oude plunje bij de vuilnis kan, moet worden gezegd dat NOVIB zichzelf toch vooral als eigentijds beschouwt. In het algemeen gaat het ons echter niet om het etiket, maar om de inhoud.

Met grote regelmaat komen partnerorganisatie (ontwikkelingsorganisaties in de Derde Wereld waar NOVIB mee samen werkt) in aanraking met door donors, eigen regeringen of buitenlandse industrieen opgelegde moderniseringsprocessen die hun ontwikkelingskansen eerder belemmeren dan bevorderen. Veel van wat de overheden in Noord en Zuid als ontwikkeling hebben verkocht blijkt niet duurzaam: er kleven negatieve sociale gevolgen aan en er gaat een bedreiging van uit voor het leefmilieu. Liberalisering en integratie in de wereldeconomie - steeds vaker voorwaarden om voor hulp in aanmerking te komen - werken in de praktijk vaak slecht uit voor de zwakste landen en bevolkingsgroepen. Binnenlandse behoeften en produktiemogelijkheden worden verwaarloosd, de overheidsfinancien worden gesaneerd op rekening van de armen, democratie en participatie worden opgeofferd aan de noodzaak om met de een of andere shocktherapie de economie weer gezond te maken. De export, die immers voor broodnodige vreemde valuta zorgt, komt centraal te staan: bodemschatten worden tegen afbraakprijzen van de hand gedaan, het regenwoud (niet zelden een van de weinig gewilde exportprodukten) wordt gekapt, de exportlandbouw vervangt produktie voor de thuismarkt.

Dat NOVIB tegen deze vormen van modernisering protesteert, maakt haar in onze ogen beslist niet minder eigentijds. Niet alle modernisering is modern.

Overigens is NOVIB niet tegen een verdere vrijmaking van de wereldhandel. Met onze stellingname over de Uruguay Ronde hebben we juist de hypocrisie van het rijke Noorden gehekeld die van de ontwikkelingslanden liberalisering verlangt, maar zelf de poort goeddeels gesloten houdt als het gaat om tropische produkten, textiel en landbouw. Ook het vorige week bereikte landbouwakkoord in de EG laat weer diezelfde halfslachtigheid zien. Importheffingen voor veevoer worden niet aangepakt en de exportsubsidies blijven buiten beschouwing.

Een versterking van het multilaterale handelssysteem kan niet zonder garanties voor de zwakkere handelspartners. In de huidige situatie wordt de startpositie gekenmerkt door volstrekte ongelijkheid. Zoals de bokser Mike Tyson elke vederlichtgewicht zonder noemenswaardige inspanning verslaat, zo zal de ongelijkheid in de wereldeconomie verder toenemen als de zwakkeren niet door de spelregels worden beschermd. Dit werd in de Uruguay Ronde aanvankelijk ook expliciet erkend. In de verklaring die aan het begin van de Uruguay Ronde in Punta del Este werd aangenomen is sprake van het vergroten van geld- en investeringsstromen naar ontwikkelingslanden en van speciale aandacht voor de belangen van de Minst Ontwikkelde Landen. Deze voornemens horen in het slotakkoord onverminderd aanwezig te zijn. Pas dan is internationale samenwerking ook in het belang van de zwakkere handelspartners.

In de recente nota van minister Pronk worden de problemen van de jaren negentig op uitdagende wijze beschreven. Om hardnekkige armoede en verdere milieudegradatie effectief te kunnen bestrijden is ruimte nodig voor ontwikkeling op eigen kracht als voorwaarde voor internationale samenwerking. Urgent is daarbij de erkenning dat toenemende ongelijkheid en een groeiende noodzaak tot ingrijpend milieubeleid dwingen tot een eerlijke verdeling van macht, geld en goederen en hulpbronnen van de aarde. Als dat een boodschap uit de jaren zestig is, dan wil NOVIB die graag uitdragen.