Kohl loopt vol vertrouwen een vrijwel gewonnen race

LIMBURG AN DER LAHN, 28 nov. - Wie langs de provinciale wegen van Nassauland naar een verkiezingsbijeenkomst in het stadje Limburg rijdt ziet een zeer geordend agrarisch landschap. Kerkdorpjes, kruisbeelden. Ingeklemd tussen het Taunus-gebergte en het Westerwald ligt hier stil een stukje stevig katholiek Duitsland. De CDU van kanselier Helmut Kohl moet in deze streek haast wel de dienst uitmaken en dat doet zij ook. Het is nog maar net Hessen, de Duitse politieke hoofdstad Bonn is geografisch niet zo ver weg, maar atmosferisch des te meer.

In de laatste week van de campagne voor de Bondsdagverkiezingen van 2 december hebben Kohls strategen in Bonn voor deze dinsdag een tussenstop van anderhalf uur in Limburg (16.000 inwoners, met aangrenzende dorpjes 32.000) gekozen. Daarna moet zijn helikopter hem voor een volgende spreekbeurt naar Frankfurt brengen.

De plaatselijke CDU-afdeling had die helikopter kennelijk niet voorzien. Want op de oorspronkelijk aangekondigde plaats van samenkomst, de Stadthalle in het dichtbebouwde centrum, is op de plakkaten het verzoek geplakt om naar de grotere Limburger Markthallen te gaan, die aan de rand van de stad liggen. Op andere dagen huist de veemarkt daar, een helikopter kan erbuiten makkelijk terecht. Duitse en CDU-vlaggen hangen aan de zoldering, een blaasorkest zorgt voor marsmuziek in de hal, die een half uur vantevoren met omstreeks 500 mensen al bijna vol is.

Vrijheid, welvaart, veiligheid - CDU, zeggen posters onder de foto van Kohl. Touch the Future - CDU, werven daartussen posters van de jongerenorganisatie van de partij, de Junge Union. Vertrouwen in de toekomst, optimisme over de kansen van het verenigde Duitsland in een verenigd Europa, 'samen krijgen we het voor elkaar'. Dat is de tekst van een twintig meter breed spandoek achter het podium. Vertrouwen in de toekomst, optimisme en bovenal het bezit van de gevierde (anderhalf jaar geleden nog stevig verguisde) Helmut Kohl als Kanzler fur Deutschland moeten het verschil met de SPD bepalen in deze campagne.

Voor wie nog aarzelt ligt achterin de hal op een grote tafel naast een stapel eigen verkiezingsprogramma's ook veel bezwarend drukwerk over de SPD en haar kandidaat-kanselier Lafontaine. Zoals: 'De SPD-plannen deugen niet.' En: 'De SPD, 48 voorstellen voor belastingverhoging in vier jaar.' Alsook: 'Oskar Lafontaine, de verkeerde man op het verkeerde moment.' Zelf zal Kohl ook vandaag zijn staatsmansrol niet verlaten door de naam van Lafontaine te noemen. Een keer slechts zal hij het hebben over 'die meneer van de SPD uit Saarbrucken'.

De kanselier lijkt grauw-vermoeid als hij, maar tien minuten te laat, onder een ovatie, met zijn tros partij- en veiligheidsfunctionarissen de hal betreedt. Hij neemt minutenlang tijd op zijn weg naar het podium, schudt links en rechts veel handen terwijl zijn gevolg hem verder duwt. De aanhankelijkheid doet Kohl zichtbaar goed, op het podium heeft hij uiteindelijk een lach op het gezicht, al blijft zijn armzwaai dan gereserveerd, bijna schutterig.

Nadat de regionale Bondsdagkandidaat hem heeft ingeleid als 'de juiste Duitse kanselier op het juiste tijdstip' brengt Kohl eerst even de lachers op zijn hand. Hij heeft een paar jonge mensen horen fluiten, maar die hebben 'gelukkig nog een paar dagen om verstandiger te worden'. Na de voorspelbare bijval, zegt hij: 'Ziet u wel, oude truc, zo deed Adenauer het al, werkt altijd, dank u.'

Is Helmut Kohl nu in anderhalf jaar zo veranderd, of is hij zichzelf gebleven en zijn vooral de omstandigheden door het snelle Duitse eenwordingsproces zo veranderd? Is hij vroeger door de verzamelde Duitse journalistieke prominentie misschien te simpel als beroepsbrekebeen, als platte provinciale provocatie, als stoelvaste partijchef met een conflictbestendige dikke huid getypeerd? Of is er sinds de omwenteling in de DDR begon echt iets met hem gebeurd, met zijn zelfvertrouwen bijvoorbeeld?

In Duitse media zijn de opiniemakers druk met dit vraagstuk in de weer. Aardig voorbeeld is Der Spiegel, dat Kohl al bijna twee decennia belachelijk maakt. In zijn blad complimenteerde uitgever Rudolf Augstein afgelopen zomer Kohl op een ongewone manier na zijn succesvolle topgesprek in de Kaukasus met Gorbatsjov: 'Gelukgewenst, kanselier!' Dat ging kennelijk toch te ver, want vorige week kwam het magazine met een cover-verhaal over Kohl als Kanzler im Gluck.

Vorige week ontkwam Theo Sommer in Die Zeit, het weekblad dat mede door de vroegere SPD-kanselier Schmidt wordt uitgegeven, ook al niet aan enige ambivalentie. Onder de kop 'Gered door de Duitse eenheid' erkende hij de internationale successen van de kanselier, zij het niet zonder te wijzen op diens gebleven gebreken inzake politieke en maatschappelijke vernieuwing. De slotregel van Sommers geschreven Kohl-portret klonk in ieder geval met recht dreigend: 'Het moeilijkste stuk komt nog voor Helmut Kohl.'

De vaak intuitief werkende kanselier vindt zelf dat hij niet is veranderd. Hij vertelt dat voor de zoveelste keer, nu aan zijn publiek in Limburg, met andere woorden. De vermoeidheid valt van hem af. Hij hoeft, anders dan de SPD, zijn redevoeringen over de Duitse eenheid en de DDR niet alsnog te herschrijven. Hij is in 1983 begonnen met de plaatsing van raketten, die nu weg zijn. Hij heeft in '83 beloofd voor 'vrede met minder wapens' te zorgen, en dat is gebeurd: de Amerikaanse chemische wapens zijn weg uit Duitsland, de totale sterkte van het Duitse leger wordt met 40 procent verminderd (tot 370.000), alle 380.000 Sovjet-soldaten vertrekken uit de vroegere DDR.

De economie gaat al acht jaar goed, vervolgt Kohl trots. Men moet niet vergeten dat de Duitse deling al met al jaarlijks ook 40 miljard mark kostte. Vertrouwen is nodig en op zijn plaats, de bangmakerij en de 'jaloezie-campagne' van de SPD zijn onbegrijpelijk, belastingverhoging om de kosten van de Duitse eenheid te dekken is onnodig en als 'verkeerd signaal' ook onjuist. De economie moet sterk blijven om anderen in Oost-Europa en de Derde wereld te kunnen helpen, juist nu zich in de VS en andere landen 'een lichte recessie' begint af te tekenen. Enzovoort.

Niemand gelooft dat de coalitie van CDU/CSU en FDP de verkiezingen nog kan verliezen. Maar dat mag er niet toe leiden dat de kiezers zondag maar niet gaan stemmen, waarschuwt Kohl. Misschien verklaart die bezorgdheid waarom hij zijn thuiswedstrijdje in Limburg toch is komen spelen. In deze agrarische omgeving zegt hij trouwens ook dat 'de boeren niet mogen worden geslachtofferd voor Europa, het boeren-familiebedrijf moet blijven bestaan'.

Als hij het applaus daarvoor binnen heeft, zegt Kohl: 'Ik verzoek u dringend te gaan stemmen. En, denkt u eraan, wij hebben geen stemmen om weg te geven, ook niet aan graaf Lambsdorff van de FDP. Op 2 december rekent elke partij zelf af, geef daarom zondag uw eerste stem aan uw CDU-kandidaat en uw tweede stem als Kanzlerstimme aan mij'.

    • J. M. Bik