Exportvergunning in minder gevallen nodig

UTRECHT, 28 nov. - De lijst strategische goederen die bij export aan een vergunning zijn gebonden, wordt verder verkleind. De Cocom, het comite voor de coordinatie van de multilaterale controle op de export naar vooral Oostbloklanden en China, zal daar begin volgend jaar besluiten over nemen.

De versoepeling zal computers, meetapparatuur en geintegreerde schakelingen (IC's) betreffen, aldus Ir. A. de Liefde, die de leiding heeft over de hoofdafdeling strategische goederen van het ministerie van economische zaken.

Op een gisteren in Utrecht gehouden studiedag voor het bedrijfsleven zei hij te verwachten dat alle middelgrote computers van de Cocom-lijst worden geschrapt. Voor machinewerktuigen voorziet hij geen verdere verruiming en over telecommunicatie waagt hij zich niet aan een voorspelling: 'Dit is een gebied waar moeilijke afwegingen moeten worden gemaakt.' In de landen die het Oostblok vormden, ontbreekt zelfs een behoorlijk telefoonnet. Voor de economische ontwikkeling van een land moet de telecommunicatie in orde zijn, maar ook voor een leger is die onmisbaar, aldus De Liefde.

De Cocom, waarbij zijn aangesloten de NAVO-lidstaten (behalve IJsland), Australie en Japan, besloot in juni van dit jaar al een groot aantal produkten van de lijst te verwijderen, dit als reactie op het uiteenvallen van het Oostblok.

Een verdere liberalisering zal volgens De Liefde langzaam gaan, omdat de 'harde kern' dichterbij komt. In afschaffing van alle exportbeperkingen gelooft hij niet, zolang de Sovjet-Unie 'een formidabele militaire macht is, die nog steeds een zeer groot aantal van atoomkoppen voorziene raketten op het Westen heeft gericht'.

Het Tweede-Kamerlid drs. G. Valk (PvdA) voorziet als gevolg van de ontspanning in de Oost-West-verhouding een spoedig einde van de Cocom: 'Het requiem wordt al gecomponeerd', zei hij gisteren. Voor de export naar landen met een regering conform de regels van de internationale rechtsorde, die de mensenrechten respecteren en die in de richting van een markteconomie koersen is een dergelijk comite niet nodig, vindt hij. Een reden om toch nog te wachten met de afschaffing is naar zijn oordeel het risico dat de Sovjet-Unie uiteenvalt, omdat niet kan worden uitgesloten dat sommige van de nieuwe republieken die dan zouden ontstaan, expansieve neigingen krijgen richting buurlanden.

Van het bedrijfsleven mag de lijst verder worden uitgedund, al zijn de procedures voor het verkrijgen van vergunningen inmiddels versoepeld en versneld. Dat militaire en nucleaire goederen als strategisch worden beschouwd en dus onderhevig aan een vergunningenbeleid, levert geen weerstand op. Moeilijker wordt het met industriele produkten of onderdelen waarvan het strategisch belang niet zo gauw wordt onderkend.

Volgens De Liefde van economische zaken wordt 98 procent van de aanvragen om een vergunning gehonoreerd. Daarbij is niet alleen de aard van de goederen bepalend. Zo moet de uiteindelijke gebruiker bekend staan als producent van civiele produkten en moeten bijvoorbeeld onderdelen geschikt zijn voor het doel dat is opgegeven.

Het Nederlandse bedrijfsleven is nog te weinig op de hoogte van de Cocom-lijst, meent J. G. A. Coenraads, manager douanezaken bij Akzo. Voor veel exporteurs is het volgens hem een verrassing als de douane aan de grens een partij goederen tegenhoudt omdat die op de Cocom-lijst voorkomen. Van actieve overheidsvoorlichting was tot voor kort geen sprake. De Cocom meed elke publiciteit en de betrokken ministeries hielden zich stil. Mededelingen werden alleen gedaan in de Staatscourant; daarnaast was er een kolossaal boek waarin alle strategische goederen werden vermeld, compleet met technische specificaties. De Centrale Dienst voor In- en Uitvoer (CDIU) in Groningen, die de vergunningen verstrekt, geeft binnenkort een nieuwe druk uit, met aanvullende informatie en met een losbladig systeem om wijzingen te kunnen aanbrengen. Een abonnement komt op vijftig gulden per jaar.