Conservatieven sluiten de gelederen; John Major beedigd als opvolger Thatcher

LONDEN, 28 nov. - John Major (47) is vanmorgen door koningin Elizabeth II belast met het vormen van een nieuw kabinet voor Groot-Brittannie en beedigd als opvolger van Margaret Thatcher.

De nieuwe premier won gisteren in de tweede ronde van de verkiezingen om het leiderschap van de Conservatieve Partij 49,7 procent van de stemmen van zijn collega's. Met een voorkeur van 185 kwam hij twee stemmen te kort om in dit stadium formeel te winnen, maar de kandidaten Michael Heseltine (131 stemmen) en Douglas Hurd (56 stemmen) gaven meteen toe dat Major de nieuwe premier zou moeten worden. Een derde stemronde werd daarmee overbodig en het grote helingsproces in de zo verdeelde Conservatieve Partij nam een aanvang. Major beloofde 'totale en absolute eenheid, en we gaan de volgende verkiezing winnen'.

De nieuwe premier is na de langst achtereen regerende premier van deze eeuw, Margaret Thatcher, de jeugdigste minister-president die Groot-Brittannie de laatste honderd jaar heeft gekend.

Voor de Britten zijn z'n belangrijkste kenmerken dat hij van nederige komaf is, met 16 jaar van school is gegaan en zichzelf in zijn parlementaire carriere, met de helpende hand van mevrouw Thatcher, heeft opgewerkt tot minister van financien en nu premier. Terwijl Thatcher twintig jaar heeft moeten wachten op het premierschap, heeft Major in precies 11,5 jaar - de duur van Thatchers premierschap - politieke carriere gemaakt.

Majors eerste beleidsdaad is het formeren van zijn kabinet, waarin naar wordt verwacht Michael Heseltine zal worden uitgenodigd terug te keren en waarin Douglas Hurd gevraagd zal worden aan te blijven als minister van buitenlandse zaken. Majors campagneleider, de staatssecretaris voor de begroting, Norman Lamont, wordt gezien als de meest voor de hand liggende kandidaat om Major op te volgen op Financien. Niet geheel onverwacht na de kritiek die op hem is uitgeoefend, heeft de minister van transport, Cecil Parkinson, vanmorgen zijn ontslag ingediend. Margaret Thatcher, die vanmorgen na het aanbieden van haar ontslag op Buckingham Palace in een eigen auto afreisde naar Dulwich, was 'opgetogen' over de verkiezing van John Major. Het feit dat Thatcher zich zo voor de verkiezing van Major heeft ingezet, plus de verwachting dat Majors beleid niet zoveel anders zal zijn dan dat van zijn voorgangster, gaf de oppositie de uitlating in dat de nieuwe premier 'Thatchers schoothondje' is. Majors medestanders ontkennen dat heftig.

Pag. 5: Labour opgelucht over Major als opvolger

'Na Thatcherisme krijgen we nu Majorisme' en 'Wacht maar af: John Major is een sterke persoonlijkheid met hele eigen kwaliteiten', is de verdediging van die zijde.

Feit is dat John Major op korte termijn zijn kwalificaties voor het premierschap, die verder gaan dan het zijn van alleen maar 'Mr Nice Guy', zal moeten bewijzen op zulke uiteenlopende terreinen als de beloofde hervorming van de poll tax, de integratie van Groot-Brittannie in Europa en de crisis in de Golf.

Labourleider Neil Kinnock stapte gisteravond laat in het Lagerhuis weliswaar over de scheidslijn tussen de regeringsbanken en die van de Oppositie om de nieuwe premier te feliciteren, maar dat verhinderde hem niet om Major meteen een 'Thatcherette' te dopen. De Labourleider liet uitkomen dat zijn partij zeer opgelucht is dat Major, en niet Heseltine de leider van de Conservatieve Partij geworden is, omdat Labour nu kan blijven denken dat ze de volgende verkiezingen gaat winnen. 'Majors verkiezing betekent dat het beleid dat ons de poll tax, een recessie, hoge hypotheekrentes en een stijgende werkloosheid heeft gebracht, gewoon wordt voortgezet. Laat ons zo snel mogelijk algemene verkiezingen hebben.'

SLD-leider Paddy Ashdown waarschuwde dat Major net zo sceptisch is als mevrouw Thatcher over verdergaande Europese politieke en monetaire integratie en dat er binnen drie weken op de intergouvernementele conferenties daarover harde beslissingen genomen moeten worden. Majors 'harde ecu' -alternatief voor een gemeenschappelijke Europese munt maakt daar volgens Ashdown geen schijn van kans. 'Groot-Brittannie staat dan opnieuw geisoleerd, ' zo waarschuwde hij.