Theu Boermans regisseerde naturalistische versie van Platonov bij De Trust; Brutaliteit en ironie in vroege Tsjechov

Voorstelling: Platonov van Anton Tsjechov door De Trust. Vertaling: Rezy Schumacher, Tom Klein; decor: Guus van Geffen, Remmelt van Kleef; regie: Theu Boermans. Gezien 26/11 Frascati. Te zien t/m 30/11 aldaar. Tournee t/m 2/2. Hoeveel Tsjechov kan een mens verdragen? Platonov bij voorbeeld, zijn jeugdwerk, vijf uur lang? Na alle Zusters, Meeuwen en Oom Wanja's? Ja, moeiteloos. Dat vroege toneelstuk geeft ons de ervaring in een achteruitkijkspiegel te blikken: we herkennen thema's en motieven, zoals de arts die aan de drank is, de ontwikkelde vrouw in de provincie, de verwachtingen van het leven die niet stroken met de werkelijkheid, het verlangen om groots te leven en een nieuw bestaan te beginnen, de dood door een pistoolschot. Tsjechovs helden staan zo dichtbij; soms is het alsof zij de woorden die ik denk uitspreken en de emoties vertolken die de mijne zijn.

Theu Boermans regisseert Platonov fel en energiek, vol vondsten die niet gratuit zijn maar nadrukkelijk gedacht vanuit de tekst. Zo speelt Tsjechov inventief met het theater als metafoor van het bestaan. In de voorstelling krijgt dit zijn weergave door voortdurend de vierde wand te doorbreken. Toneelknechten sjouwen af en aan met rekwisieten. Enkele acteurs, zeker Eelco Vellema in de titelrol, richten zich direct tot de toeschouwers om hen bij het drama te betrekken. Voeg hierbij de naturalistische speelstijl en de intense inleving van de acteurs, en er ontstaat een voorstelling die een combinatie is van brutaliteit en ironie, overgave aan het spel en groteske komedie.

In Platonov voltrekt het noodlot zich onverbiddelijk. Is het eerste bedrijf luchtig en geestig van toon, het laatste is de wrede voltooiing van het ongeluk waarin Platonov zichzelf en de anderen meesleurt. De moord op hem aan het slot heeft de genadeloze kracht van een karaktermoord. De man is een vrouwenliefhebber en een melancholicus, een querulant en een cynisch toeschouwer van het pulver waaruit het menselijk leven bestaat.

Hij doorziet de mechanismen die de maatschappij besturen en neemt zich geen blad voor de mond. Iedereen zet hij in het koude naakte licht van zijn intelligentie. Hij is onverdraaglijk en tegelijk houdt iedereen van hem. Eelco Vellema speelt de twistgrage Platonov met de juiste afstandelijkheid. Hij valt niet samen met zijn rol, hij staat ernaast en lijkt zichzelf met evenveel nieuwsgierigheid gade te slaan als het hele gezelschap waarvan hij de spil vormt. Zijn ellenlange redeneringen brengt hij met een wat vlakke, afgemeten stem die af en toe het gevaar loopt al te monotoon te worden. Het zou aangenaam zijn voor het oor als zijn stem meer heen en weer buitelde over de toonladder.

Rond hem staan sterke spelers die het wonder klaren soms moedwillig amateuristisch te spelen, zodat je je kunt voorstellen hoe Tsjechovs voorstellingen ooit ver in de Russische provincie gingen. Rik Launspach geeft een schitterende typering van een lijzige, weke jongeman. Actrices als Myranda Jongeling en Anneke Blok weten veel kracht te leggen in hun rollen, die eigenlijk een blinde afhankelijkheid van Platonov vereisen. Chapeau! Niemand is gebaat bij een Tsjechov zonder innerlijke hardheid.

De voorstelling duurt te lang om de hele avond lang indringend te zijn. Dat ligt ook aan het stuk, dat graag de tijd neemt om een intrige uit te spinnen en het conflict tussen de karakters uit de doeken te doen. Het ensemble De Trust neemt pauzes en speelt alle regie-aanwijzingen. Dat is moedig. Theu Boermans rechtvaardigt de keuze voor dit stuk door het noodlot alle kans te geven langzaam zijn klauwen uit te slaan en dan aan het slot des te onverbiddelijker te treffen. Dat is voortreffelijk toneel: de ervaring van de toeschouwer getuige te zijn van een ontwikkeling die, eenmaal in gang gebracht, niet meer tot stilstand komt. Dat is aan deze voorstelling ook het gruwelijk mooie.