Luchtdoelraketten van verzet bedreigen leger El Salvador

ROTTERDAM, 27 nov. - Bij nieuwe gevechten in El Salvador zijn gisteren volgens een radiostation van het verzet zestien soldaten omgekomen. Zes soldaten die in de hoofdstad San Salvador in een hinderlaag liepen, raakten gewond. Legerwoordvoerders bevestigden dat guerrillastrijders in San Salvador ook vijf banken opbliezen. Met deze vijandelijkheden is het 'algemeen offensief van beperkte omvang' van de verzetsbeweging Nationaal Bevrijdingsfront Farabundo Marti (FMLN) een week oud. De aanvallen moeten tot de nodige ongerustheid in het regeringsleger hebben geleid.

Guerrillastrijders beschoten gisteren bij voorbeeld met succes een Amerikaanse UH-1H helikopter van het regeringsleger die zwaar beschadigd een noodlanding maakte. Soldaten konden nog net voorkomen dat rebellen de bij de helikopter behorende raketten buit maakten. Vorige week haalden rebellen al een van de twaalf A-37 straaljagers van de Salvadoraanse luchtmacht uit de lucht, mogelijk met luchtdoelraketten. Militaire adviseurs van de Salvadoraanse regering vrezen al maanden dat het FMLN de beschikking heeft gekregen over luchtdoelraketten. Een guerrillacommandant meldde gisteren in Costa Rica dat het FMLN inderdaad verschillende SAM-7 en SAM-14 raketten van Russische makelij heeft, evenals enkele door de Amerikanen ontworpen Redeye-raketten.

Het huidige guerrilla-offensief is het belangrijkste van de afgelopen twaalf maanden. Het officiele dodental bedraagt 91, maar is waarschijnlijk beduidend hoger. Artsen meldden vorige week alleen al in Chalatenango dertig doden, onder wie tien burgers. De stad - in het noorden en een van de armste steden van El Salvador - was volledig ontwricht: geen drinkwater, geen elektriciteit, geen vervoer, half verwoeste huizen en plassen bloed op straat.

Volgens het regeringsleger wijzen de aanvallen van afgelopen week - verspreid over vele fronten - erop dat het FMLN geen duidelijke militaire strategie heeft. De guerrillabeweging zegt echter dat het huidige offensief tot doel heeft de regering te dwingen tot concessies in de vredesbesprekingen. Tevens lijkt de verzetsbeweging te willen bewijzen dat ze militair niet is verzwakt, noch door de omwentelingen in Oost-Europa noch door de economische crisis in Cuba en de de nederlaag van de sandinisten in Nicaragua.

Als het FMLN inderdaad beschikt over luchtdoelraketten is het niet uitgesloten dat de militaire patstelling die al jaren bestaat, wordt doorbroken. Vorig jaar november hielden verzetsstrijders een week lang hele wijken in San Salvador bezet en kreeg het regeringsleger pas weer de overhand nadat ze de stellingen van het verzet vanuit de lucht had gebombardeerd. Als die strategie, die de verliezen bij het regeringsleger beperkt hield, niet meer toepasbaar is komt het regeringsleger in moeilijkheden. Meer slachtoffers kan de bestaande ontevredenheid aanwakkeren bij jonge militairen die vinden dat de legerleiders, vrijwel allen aanhangers van de harde lijn, te halsstarrig zijn.

Het FMLN kan de vijandelijkheden echter niet zo maar verder opvoeren: ze loopt dan het risico de politieke terreinwinst te verspelen die ze in de Verenigde Staten heeft geboekt toen het Congres vorige maand besloot tot de halvering van de 85 miljoen dollar militaire hulp. Het Congres besloot ook namelijk dat de hulp op het oude niveau wordt hersteld als de verzetsbeweging een nieuw offensief begint.

Richard Boucher, een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken, sprak zich vorige week nog niet uit over de mogelijkheid dat de Amerikaanse regering zal vragen om uitbreiding van de militaire hulp aan El Salvador. Wel veroordeelde Boucher de nieuwe FMLN-aanvallen in scherpe bewoordingen: 'Opnieuw praat het FMLN over een vredesregeling terwijl het de Salvadoraanse bevolking bedelft onder een regen van geweld.'

De dreiging van het opleven van de oorlog was toegenomen sinds de regering van president Alfredo Cristiani en het FMLN begin november hun zesde ronde van vredesonderhandelingen hadden uitgesteld. Het FMLN en de regering stemden toen wel in met een grotere rol voor VN-bemiddelaar Alvaro de Soto en met de bepaling geen mededelingen over de gesprekken te doen.

Het overleg zit volledig vast wegens de eis van het FMLN dat militairen die zich schuldig hebben gemaakt aan schendingen van de mensenrechten, worden bestraft en dat de omvang van het leger wordt teruggebracht. Cristiani zegt dat hij bereid is het leger te 'zuiveren', maar deze operatie zou onder leiding moeten staan van het opperbevel van de strijdkrachten. Voor de verzetsbeweging is dat onaanvaardbaar omdat de legerleiders zelf bij de moorden, verdwijningen en martelingen zouden zijn betrokken.

Bekend is dat de zesde onderhandelingsronde deze week alsnog had moeten plaatshebben en dat De Soto - volgens het Franse persbureau AFP - heeft voorgesteld het aantal regeringssoldaten met dertig procent te verminderen. Dat 'werkvoorstel' zouden de militairen hebben verworpen.

    • Thieu Vaessen