Bij Empel Romeinse tempel gevonden

AMSTERDAM, 27 nov. - Archeologen hebben bij het dorpje Empel, even ten noorden van Den Bosch, de resten blootgelegd van een grote Romeinse tempel uit de tweede of derde eeuw na Christus. In de tempel vereerden de Bataven een inheemse variant van de Romeinse god Hercules.

Hoewel al sinds de aanleg van rijksweg A 2, een aantal jaren geleden, bekend was dat er in deze omgeving Romeinse resten in de grond zaten, besloot het Amsterdamse Instituut voor Pre- en Protohistorie pas vorig jaar ter plekke een grootschalige opgraving uit te voeren. Directe aanleiding daartoe was de vondst van een aantal bijzondere voorwerpen door amateurarcheologen.

Volgens opgravingsleider dr. N. Roymans wezen die op de aanwezigheid van een tempel, 'of op zijn minst een plek waar rituelen werden uitgevoerd'.

Na twee opgravingscampagnes, waarvan de laatste enkele weken geleden werd afgesloten, staat nu vast dat op het terrein vlak naast de snelweg inderdaad een Romeinse tempel moet hebben gestaan.

De archeologen hebben een relatief groot terrein blootgelegd. Behalve de feitelijke tempel - bestaande uit een vierkant bouwwerk met zijden van ruim 20 meter - is ook een muur blootgelegd die het complex afsloot, alsmede de resten van een houten palissade. Roymans: 'Voor het eerst hebben we een goed inzicht gekregen in wat er zich rondom dergelijke tempels in ons land bevond.' De totale sacrale ruimte mat 54 bij 40 meter en had aan de frontzijde een monumentale voorhal met hoektorens.

De tempel zelf bestaat uit een rechthoekig vertrek ('cella') dat werd omgeven door een zuilengalerij ('porticus'). Het instituut dateert het complex in de tweede of derde eeuw na Christus.

Pag. 6: Tempel geeft 'totaalbeeld' Voor het eerst is in Nederland een tempel opgegraven, waarvan met zekerheid kan worden vastgesteld welke godheid daar werd vereerd. Dat was de inheemse god Magusanus, die gelijk gesteld werd met de Romeinse god Hercules.

Men leidt dit af uit de vondst van een metalen plaatje (6 bij 7 cm) met een votief-inscriptie voor deze godheid, die in het hele gebied van de Bataven vereerd werd.

Een ander belangrijk aspect van de vondst is dat de tempel een pre-Romeinse oorsprong blijkt te hebben. De houten pallisade was mogelijk een onderdeel van dit vroegere heiligdom, dat omstreeks het jaar 100 voor Christus gebouwd moet zijn, zo leidt men af uit gevonden aardewerk.

Roymans noemt het eveneens 'uiterst belangrijk' dat de opgraving de historici in staat stelt 'een totaalbeeld' samen te stellen van de religieuze handelingen die er zijn uitgevoerd. 'Hoewel het materiaal nog bij lange na niet is uitgewerkt, kunnen we nu al zeggen dat de voornaamste religieuze handelingen hier in de open lucht plaats vonden', aldus Roymans. 'Er werden offers gebracht aan Magusanus maar ook werden grote religieuze feestmaaltijden gehouden.' Daarnaast zijn er ook veel gebroken wapens gevonden. Dat bevestigt de theorie dat Magusanus waarschijnlijk een oorlogsgod is geweest.' Rondom de tempel hebben veel altaarstenen gestaan. Die zijn allemaal vernield. De tempel werd vermoedelijk al in de laat-Romeinse tijd gesloopt. Het materiaal werd gebruikt voor de bouw van versterkingswerken elders langs de Maas. Daarom is er van de opbouw van de tempel weinig terug gevonden. De opgravingen zijn nog niet geheel afgerond. De vindplaats is overigens afgedekt uit vrees voor verstoring van de bodem. De opgravingen en zullen in de komende jaren worden voortgezet.