STANISLAW TYMINSKI; De man van de dollars

WARSCHAU, 26 nov. - Stanislaw Tyminski kwam uit het niets, een kandidaat die meedeed voor de show, het amusement, de folklore. Maar de zakenman-miljonair met de Canadese, Peruaanse en Poolse nationaliteit is de verrassing van de presidentsverkiezingen geworden. Hij heeft het hele politieke landschap op zijn kop gezet, alle bekende kopstukken een dreun gegeven. Premier Mazowiecki moet toekijken vanaf de zijlijn. Zijn nederlaag is vernederend, zijn functie zal hij waarschijnlijk neerleggen. En Tyminski mag doorgaan, hij moet het over twee weken opnemen tegen Lech Walesa, de vakbondsleider die het symbool werd van de veranderingen in Polen.

Tyminski werd 42 jaar geleden geboren in Pruszkow, tien kilometer van Warschau. Zijn vader werkte als radiomechanicus en zijn moeder zat in de klas bij de dochter van generaal Pilsudski, de grote Poolse leider tussen de twee wereldoorlogen. Stanislaw trad in de voetsporen van zijn vader en volgde een radiotechnische opleiding. Maar Polen bood hem weinig toekomst. Op 21-jarige leeftijd ging Stanislaw naar Zweden op vakantie, hij besloot er te blijven maar kreeg geen werkvergunning. Daarna ging hij naar Canada, hij volgde een ingenieurscursus en begon een eigen zaak. Tyminski werd ondernemer, hij produceerde apparatuur voor de automatisering van bedrijven en werd miljonair. De Poolse immigrant had het gemaakt. Hij wilde in 1981 terugkeren naar Polen om er zaken te doen, als 'winner'. Maar het Poolse consulaat in Canada nam hem zijn paspoort af, Tyminski was niet welkom.

De jonge ondernemer week uit naar Peru waar hij een aantal zaken opzette voor de aanleg van telefoonlijnen en kabeltelevisie. Daar leerde hij ook zijn huidige vrouw kennen die hem de afgelopen weken voornamelijk zwijgend heeft begeleid. 'In oktober besloot ik aan de verkiezingen in Polen mee te doen', zei hij onlangs in zijn auto tijdens een interview. 'Ik wil Polen weer op de been helpen, op mijn manier, de aanpak van een zakenman.' Tyminski kwam echter als een totaal onbekende terug in Warschau en had honderdduizend handtekeningen nodig om zich als kandidaat te kunnen presenteren. Hij kreeg ze: hij deelde een boek met de titel 'Heilige honden' uit aan elke Pool die zijn kandidatuur ondersteunde.

Geen van de andere kandidaten nam de miljonair serieus. Een buitenstaander, een miljonair, die meedoet uit tijdverdrijf, zo luidden de reacties uit de staf van Walesa en Mazowiecki. Er werd om Stanislaw Tyminski gelachen, hij werd uitgemaakt voor circusclown, voor junglebewoner uit Peru en voor de Poolse versie van Dagobert Duck. De lach verging snel toen Tyminski volgens opiniepeilingen circa tien procent van de stemmen zou krijgen. 'Wie is die Tyminski?', werd de meest gehoorde vraag in Warschau.

De camera's begonnen zich te richten op de Canadees /Pool /Peruaan, en Tyminski beet van zich af, fel en agressief. 'Mazowiecki is een landverrader, hij verkwanselt Polen', zei hij tot arbeiders op bedrijven die in aanmerking komen voor privatisering, in veel gevallen een synoniem voor sluiting. 'De regering maakt van jullie witte negers, slaven', riep hij tot de stakende mijnwerkers. 'Warschau pakt jullie geld af, Polen heeft een geld-democratie nodig', zei Tyminski tot boeren die de afgelopen maanden totaal zijn verarmd. De slogans sloegen aan. 'De regering heeft alleen de inflatie bedwongen, maar er is geen economische groei. Mazowiecki zegt jullie niet hoe je het geld moet verdienen. Ik weet dat. Ik ben miljonair.'

'Stan' Tyminski wist het publiek te fascineren, de strakke blik, het stacato Pools, de beloften. De dollartekens in de ogen van de Polen begonnen te fonkelen. Hij werd het voorbeeld van succes in een samenleving die na de val van het communisme is gefixeerd op het snel verdienen van geld. En Tyminski's populariteit steeg. De gealarmeerde medewerkers van Walesa en Mazowiecki begonnen een campagne om Tyminski's reputatie te breken. Zijn verleden werd uitgezocht, zijn rijkdom betwist. Er werd een aanklacht tegen hem ingediend wegens smaad en in de kranten werd hij afgeschilderd als een dorpsgek, een psychisch gestoorde die ooit in Libie is geweest. Er ontstond een strijd tussen de hele politieke kaste en de buitenstaander, de man met de dollarbiljetten.

Het hielp niet: Tyminski werd de underdog, het slachtoffer van de politieke kaste die hem wilde uitschakelen. 'Help me! De nieuwe machthebbers willen me afbreken. Heb succes: zij kunnen alleen maar jullie geld opmaken', riep hij in de televisiespots. De intense campagne die tegen hem werd gevoerd heeft hem alleen nog groter gemaakt, nog sterker, nog aantrekkelijker want 'Stan' Tyminski speelt in op de diepe frustratie bij de Polen over de 'nieuwe zakkenvullers in Warschau'. Hij bespeelde een politieke snaar die gevoeliger was dan de politici in Warschau dachten. Zij hebben deze gevoelens verkeerd ingeschat, zij hebben Tyminski onderschat. De sanctie is duidelijk: Mazowiecki exit.