Lech de drakendoder

RUIM EEN JAAR geleden lieten de Polen bij de eerste halfvrije parlementsverkiezingen na 45 jaar dictatuur hun hart spreken: de communisten werden weggevaagd en op slechts een na gingen alle vrije zetels naar Solidariteit; de laatste ging naar een partijloze miljonair. Luttele maanden later trad voor het eerst in 45 jaar een niet-communist aan als premier, Tadeusz Mazowiecki, toen al zo oververmoeid dat hij een flauwte kreeg. Heel Polen sloot de treurige anti-held uit Plock vertederd in het hart.

Een jaar later hebben de Polen opnieuw hun stem uitgebracht. En weer hebben ze met hun hart gestemd: Lech Walesa, de drakendoder uit Gdansk, heeft met een kleine straatlengte verschil zijn tegenstanders verslagen. Onder die tegenstanders: Tadeusz Mazowiecki, niet langer de belichaming van de hoop, maar de premier van de werkloosheid en de almaar aangehaalde buikriem. De Polen hebben een lang geheugen, maar als het lichaam pijn lijdt wordt dat geheugen opmerkelijk kort. In een land dat zijn zelfbeeld en zijn zelfrespect nog altijd ontleent aan wapperende vaandels, grote veldslagen en dappere vechtersbazen, mag de man van de geleidelijkheid geen aanspraak maken op populariteit. Aan anti-helden hebben de Polen geen behoefte, ze hebben behoefte aan helden. Zeker nu.

DAT DE straatlengte waarmee Walesa won net te kort is voor een absolute meerderheid is geen troost, want Mazowiecki verloor niet alleen van Walesa, maar ook van Stan Tyminski, selfmade man uit Toronto. Hij eindigde op de tweede plaats om dezelfde reden waarom in juni vorig jaar die ene miljonair die ene zetel veroverde die niet naar Solidariteit ging: de Polen, geplaagd met een economie die maar niet van de grond wil komen en met een werkloosheid die inmiddels de miljoen is gepasseerd, geconfronteerd met een bevrijding die wel heeft plaatsgevonden maar nooit echt uit de verf is gekomen, houden van succes, en wie succes heeft geboekt heeft al gauw een paar streepjes voor.

Het land van de helden. Tyminski en Walesa zijn winnaars. Ze hebben meer gemeen: ze zijn de kampioenen van de verschoppeling - en elke met werkloosheid bedreigde Poolse arbeider en elke verarmde Poolse boer voelt zich een underdog - en ze grossieren in gratuite beloften: zij zullen Polen en de Polen rijk maken. Sinds in mei met de spoorwegstaking voor het eerst duidelijk werd dat het ongeduld het begon te winnen van de rede en de offerbereidheid, heeft Lech Walesa iedereen alles beloofd. Wie klaagde kreeg Walesa aan zijn zijde, kreeg gelijk, kreeg begrip, en was maar al te gauw bereid te geloven in de man die er prat op gaat eigenhandig het communisme te hebben verdreven. Wie presteert wat Walesa presteerde moet Polen voor een tweede keer kunnen redden.

LECH DE drakendoder. Het moet raar lopen als hij straks geen president wordt. Mazowiecki ziet Polen al in chaos verzinken. Dat is wellicht een te somber perspectief, want de bevoegdheden van de nieuwe president liggen nog niet vast. Maar het gevaar dat de Polen zich gisteren hebben uitgesproken voor een sterke man, een nieuwe Pilsudski, een man die straks aan de lopende band regeringen naar huis stuurt en die ingewikkelde problemen reduceert tot een goedkope leus, een gevatte metafoor, is levensgroot. 'De Polen denken in categorieen uit de sprookjeswereld en de illusies, ' klaagde vannacht Lech Kaczynski, vice-voorzitter van Solidariteit, doelend op de score van Tyminski. Kaczynski heeft veel boter op zijn hoofd, want zijn eigen baas heeft maandenlang sprookjes verteld en illusies opgeroepen. Maar Kaczynski had wel gelijk.