Het losse tv-spel is een bedreigde televisie-soort

Het losse tv-spel, in omroepjargon het single play, is een bedreigde tv-soort. Een serie brengt gewenning teweeg, aldus de programmaleiders, en dus hoge kijkcijfers - een incidentele uitzending zet geen zoden aan de dijk. Het is maar goed dat de VPRO nog bestaat, al zal ook daar het drama-aanbod dit seizoen voornamelijk bestaan uit een zesdelige serie. De produktie Het Foxhol effect, gisteravond uitgezonden, is het enige losse tv-spel dat de VPRO dit jaar uitzendt. Jammer, want scenaristen Alma Popeyus en Hein Schutz en regisseur Mark Timmer beginnen dat vak behoorlijk onder de knie te krijgen.

Op de opiniepagina van deze krant was de dramatisering vooraf bekritiseerd als onnauwkeurig. Maar de schrijver van dat stuk is zelf auteur van een boek over hetzelfde onderwerp (de NRC-correspondent die in de jaren dertig uit Berlijn vergeefs waarschuwde voor het nazi-dom), zodat zijn conclusie voor de hand lag: het tv-spel was minder feitelijk dan het boek. Mij leek die kritiek niet zo relevant. Veel belangrijker vond ik, dat Het Foxhol effect een adequaat sfeerbeeld schilderde van de twee werelden waarin de journalist zich bewoog - het rare broeinest Berlijn en het onnozele, angstig neutrale Den Haag. In korte, functionele scenes werd duidelijk gemaakt waarom 's mans waarschuwingen halverwege de jaren dertig zonder effect bleven. Er zaten bovendien veelzeggende details in, zoals de verwijzing naar het belang van studievriendjes ('Weinig Leienaars op justitie, allemaal Nijmegen') en de hakenkruisvlaggetjes op de in Berlijn geserveerde blokjes Nederlandse kaas.

Hooguit valt op te merken, dat het feitenmateriaal misschien ten onrechte in 55 minuten was geperst. Daardoor moesten de makers zich beperken tot het creeren van een staketsel zonder veel vrijheid om het verhaal vleugels te geven. Het had nog wel wat spannender gekund, maar daarvoor was het wellicht nodig geweest er minstens twee afleveringen van te maken.

Nederland dramatiseert zijn politiek zeer zelden. Spijtig, want ook hier valt heel wat bloot te leggen en te ironiseren. Ik weiger te geloven dat alleen de Britse politiek zich ertoe leent, al ligt het daar - toegegeven - dichter aan de oppervlakte. Aansluitend aan Het Foxhol effect zond BBC2 gisteravond de tweede aflevering uit van de vierdelige dramaserie House of cards, naar een satirische roman van Michael Dobbs over het gekuip en gekonkel dat in de Conservatieve Partij zal uitbreken na het aftreden van Margaret Thatcher. De makers zullen zich in de handen hebben gewreven dat hun produktie juist nu wordt uitgezonden, want werkelijk, dat is toeval. Het is superieur drama, vol vrolijk cynisme, vileine messentrekkerij verstopt achter Britse omgangsvormen. Zo authentiek, dat de namen achter de fictieve karakters makkelijk kunnen worden ingevuld: een kleurloos type als Hurd of Major is Minister-president geworden en Heseltine wacht in de coulissen. Ik ben razend benieuwd hoe het de komende zondagavonden afloopt.

Natuurlijk moet niemand proberen na te doen hoe de BBC zoiets doet. Bij de VPRO was het typisch Nederlands en in zijn kleinheid even karakteristiek. Scenaristen en regisseur zouden de kans moeten krijgen zich nu ook op de hedendaagse politiek te werpen.