Boze Tories verwerken vertrek Maggie moeizaam

LONDEN, 26 nov. - De wind jaagt een ijskoude regen over het cricketveld van Sevenoaks, in Kent. In de High Street beslaan de ramen van de winkels en rammelen de kerstversieringen tussen de lantarenpalen. Wie er niet uit moet, blijft binnen. Van de gebruikelijke drukte voor het weekeinde is alleen sprake in de twee supermarkten en, dit keer, in het grote, felrode bakstenen gebouw aan de kop van de High Street, dat al meer dan honderd jaar de Conservative Association herbergt. Hier komen op zaterdagmiddag, twee dagen na de neergang van Margaret Hilda Thatcher als leidster van de Britse Conservatieven, partijleden verhaal halen bij hun plaatselijk parlementslid Mark Wolfson. Dinsdag beslissen de Britse parlementsleden over haar opvolger.

In het trappenhuis, waarvan de lambrizeringen amateuristisch en misplaatst vrolijk in Toryblauw zijn uitgevoerd, schudden de partijleden de druppels van hun kleding en vouwen ze met boze gebaren hun paraplu's samen. Christine Woolley, de kieskring-agent, ziet ze met angst in het hart komen.

'De telefoon heeft hier niet stil gestaan sinds Thatcher bekendmaakte te zullen aftreden. Mensen waren zo boos. Velen stonden erop dat Mr Wolfson bekend zou maken hoe hij gestemd heeft. Dat wil hij niet. Daardoor kregen we hier van twee kanten de volle laag.'

Het kiesdistrict Sevenoaks is typisch voor de vele, voornamelijk welvarende Conservatieve kieskringen in het zuidoosten van Engeland. Al zeventig jaar lang heeft deze kieskring altijd een Conservatief naar Westminster afgevaardigd en Wolfsons laatste mandaat berust op een normaal veilig te achten meerderheid van 59 procent van de stemmen. Hij voelt zich dus niet ogenblikkelijk gedwongen, zoals sommige collega's in het verre noorden doen, om letterlijk op te volgen wat een meerderheid van zijn kiezers de beste keus voor een leider acht, en dat ook bekend te maken.

Zelfs de AA-gids voor het platteland van Groot-Brittannie, die over de lelijkste industriesteden en de saaiste dorpen altijd nog iets verdienstelijks weet te schrijven, komt bij Sevenoaks niet verder dan de melding dat het 'een slaperig stadje' is. Net buiten het bereik van Londen, maar daarmee nauw verbonden door trein en autoweg, is het de woonplaats van merendeels welgestelde forensen, enkele media-beroemdheden en bankiers uit de City.

Pag. 10: Bittere tranen over het vertrek van Maggie Het grace and favour-buitenhuis van de minister van buitenlandse zaken, Chevening, ligt onder de rook van Sevenoaks, Winston Churchills buiten, Chartwell, eveneens en klachten over de poll tax, de gehate belasting voor gemeentelijke uitgaven, hebben in Sevenoaks niet alleen betrekking op de hoogte van de aanslag, maar vooral op de laagte ervan. 'Mensen in wat grotere huizen voelen zich veelal gegeneerd dat ze zoveel minder moeten betalen dan onder het oude systeem van onroerend-goedbelasting', zegt Mark Wolfson. 'Ze vinden dat tegenover minder bedeelden, want die zijn hier ook, gewoon niet fair.'

Fairness - dat is vanmiddag aan de orde. Die ochtend hebben alle kranten de foto afgedrukt van twee boze Conservatieven uit Devon, die helemaal naar het herenhuis van Michael Heseltine in Mayfair waren gereisd en zich daar aan het gietijzeren hek hadden vastgeketend. Bij zich hadden ze een grote foto van Maggie Thatcher - de officiele, met de parels en de Mona Lisa-glimlach - en een spandoek met de tekst: 'Maggie heeft ons groot gemaakt/jij hebt ons vernietigd.' De ingezonden-brievenrubrieken lopen vol met boze reacties: 'Ik heb mijn hele leven Conservatief gestemd, maar na de manier waarop mijn partij de grootste premier van deze eeuw aan de kant heeft gezet, zal ze mijn stem nooit meer krijgen.'

Vrouwen

Twee derden van de mensen die Christine Woolley aan de telefoon heeft gehad, waren vrouwen, sommigen in tranen. 'Vrouwen kunnen zich beter voorstellen wat het betekent dat ze ook moet verhuizen', meent Christine Woolley. 'De emotionele ontworteling, daarin kunnen vooral vrouwen zich inleven.'

In de naburige kieskring East-Surrey, waar Geoffrey Howe de afgevaardigde is, heeft het Conservatieve regiobestuur - wijs geworden - het antwoordapparaat op de telefoon gezet. Howe zal in de loop van de zondag bekend maken dat hij Michael Heseltine graag als toekomstig premier ziet. Bij de zuiderburen, in het kiesdistrict Hastings, is MP Frank Warren niet bereid pottekijkers toe te laten bij het overleg met zijn achterban. Evemin is hij bereid te zeggen voor wie hij heeft gestemd of zal stemmen: 'Maar Douglas Hurd heeft hier niet veel steun. De mensen slaan zijn vermogen om te communiceren niet hoog aan.' Warren verdedigt zijn geslotenheid door te zeggen dat in 1975 een meerderheid van zijn kiezers voor Edward Heath was. 'Het eerste ministerschap is geen baan voor een vrouw, zeiden mijn kiezers toen. Vertel dat maar aan de koningin, heb ik toen al gezegd.'

Mark Wolfson, hier in Sevenoaks, heeft een speechje klaar om de gemoederen te bedaren. Hij is dankbaar dat zoveel leden van de Conservatieve Association gekomen zijn 'om mij in hun visie te laten delen, voordat ik het besluit neem aan wie ik mijn steun dien te verlenen.'

Hij somt de eisen op waaraan de nieuwe Prime Minister dient te voldoen. Hij - het is duidelijk even wennen om na zoveel jaar 'hij' te zeggen - moet de partij kunnen leiden in het Lagerhuis, 'dat wil zeggen hij moet Kinnock met boter en suiker kunnen opvreten en uitkotsen'. Hij moet het kabinet zo aanvoeren dat er een eensgezindheid bestaat over het te voeren beleid. Hij moet de partij in het land inspireren. Hij moet appelleren 'via de media en in directe contacten' aan een grote doorsnede van het publiek, ook aan diegenen die van politiek geen kaas hebben gegeten. 'Eenheid van de partij komt vanzelf onder een nieuwe leider. Eenheid volgt op succes.'

'Dat betekent dus Heseltine', zegt een meneer in een duur sportjasje over een zijden pulli. Hij is registeracountant en hij heeft vantevoren gemopperd dat dit alles wel 'op een hoogst onfortuinlijk moment' is losgebarsten, maar dat Heseltine tenminste de moed heeft gehad om 'het gezwel door te prikken'.

Onbetrouwbaar

'Heseltine is onbetrouwbaar', meent ogenblikkelijk een jeugdige advocaat. 'Hij zal de kiezers van de partij vervreemden. Nee Hurd. Of Major, die is tenminste jong en capabel.'

'Hurd heeft geen charisma.' Het zegt wat over het aanwezige gezelschap, dat de volgende spreker ook al advocaat is. 'Ik weifel tussen Heseltine en Major. Heseltine is het meest liberaal op sociale onderwerpen.'

Een terughoudende secretaresse van de University of London meldt zich. 'Heseltine heeft zich heel onbetamelijk gedragen. En ik vertrouw hem niet, omdat hij volgens mij destijds is weggelopen omdat hij niet kon uitstaan dat een vrouw de baas is.'

'Ja kijk, ' zegt Mark Wolfson MP, 'het is natuurlijk wel opvallend dat de twee kandidaten uit mevrouw Thatchers kabinet in de eerste dagen van hun campagne al dingen hebben gezegd die ze onder leiding van mevrouw Thatcher nooit hadden durven uitspreken. Alle twee verfoeien bijvoorbeeld opeens de poll tax, die natuurlijk een soort nationale ramp is. Niet dat ik die ommezwaai van hen veroordeel. Ik wou zelf achteraf dat ik me destijds niet gehouden had aan de three line-whip, en dat ik tegen de poll tax had gestemd. Michael Heseltine, dat moet je hem nageven, is van het begin af aan tegen geweest.'

Fortuinlijk

Parlementslid en achterban vinden elkaar ten slotte enigszins morrend op de conclusie dat ze allemaal nog 'in een schoktoestand' verkeren, dat het 'betreurenswaardig' is dat de zaken rond mevrouw Thatcher zo gelopen zijn, maar dat het 'nu de zaken eenmaal deze keer hebben genomen, misschien tot heil is van ons allen'. Hoe fortuinlijk dat het jaar 1990 nog niet ten einde is, want nu kan het gemakkelijke cliche van 'na de onomstreden verworvenheden van de jaren tachtig, is het misschien tijd voor een nieuw gezicht voor de jaren negentig' nog net met goed fatsoen door de beugel.

De Conservatieven in Sevenoaks hebben haast. In mei van het komende jaar zijn er gemeenraadsverkiezingen en wie zegt dat de partij dan geen desastreus verlies zal leiden, zoals onlangs in het nabije Eastbourne bij de zetel van de vermoorde Ian Gow gebeurde? Wil Mark Wolfson zijn zetel in de daarop volgende algemene verkiezingen niet verliezen aan de concurrerende sociaal-liberale democraat van de SLD, dan moet de partij zich wel eensgezind achter haar nieuwe leider scharen, wie dat ook mag zijn.

'Maar eerst moet de economie weer in het gareel', zegt Wolfson. 'Nee, en niet verkiezingen uitschrijven zodra het eerste economische goede nieuws binnenkomt. Dan blaast Kinnock ons zo op. Nee, reden voor optimisme op langere duur, dan verkiezingen en dan een voortzetting van datgene wat we nu voor elkaar hebben gebracht, maar met meer aandacht voor een sociaal beleid. Het wordt tijd dat we laten zien dat we ook belangrijk zijn voor mensen die het materieel niet zo goed gaat. Die zijn er namelijk ook.'