35ste verjaardag van F27 gevierd met 'memorial flight'; Een goeiig vliegtuig

Het was op een sombere middag, op 24 november 1955 om 14.27 uur, dat de eerste na de oorlog in Nederland gebouwde vliegmachine in alle voorzichtigheid en zonder enige publieke belangstelling van de grond kwam. Een angstig moment voor alle betrokkenen: de testvlieger, oorlogsheld Hugo Burgerhout, verklaarde later zelfs 'doodsbenauwd' te zijn geweest. 'Niet voor mijzelf, want wat de lucht ingaat, komt ook weer op de grond terecht. Ik was bang voor een kleine fout, die fatale gevolgen voor het commerciele leven van het toestel zou kunnen hebben.' De man die deze, voor zijn doen gepolijste woorden uitsprak, was pas sinds kort bij het hachelijke project betrokken. Fokkers vaste testvlieger was een maand tevoren in Amerika omgekomen bij een demonstratievlucht met de S14 straaltrainer. Veeg teken?

Die S14 was ook commercieel een mislukking geworden, en voor Fokker was de lancering van de F27 Friendship een kwestie van erop of eronder. De fabriek was uit de Tweede Wereldoorlog tevoorschijn gekomen met amper meer dan haar roemrijke verleden. Precies in de jaren dat de luchtvaart een reuzensprong voorwaarts maakte, stonden de Nederlandse vliegtuigbouwers beteuterd aan de zijlijn. Wel was in 1939 de Afdeling Vliegtuigbouw aan de Delftse TH geopend, en de eerste lichting stond na de bevrijding te springen om aan de slag te gaan. En gelukkig sprong de Nederlandse overheid met zeldzame durf en daadkracht op het juiste moment bij met een royale financiele injectie.

Jonge honden

Daarmee was er nog geen vliegtuig. Ogenschijnlijk miste het Nederlandse bedrijfje alle kennis en ervaring om daar wat moois van te maken. Maar nu deed zich dat merkwaardige fenomeen van de 'versnellende achterstand' voor. Fokker begreep dat alleen een toestel dat zijn tijd ver vooruit was, kans zou maken op de beoogde markt: de vervanging van de legendarische DC3 'Dakota'. Het stortte zich in een fuite en avant. De jonge honden uit Delft kregen ruim baan en het resultaat was gewaagder dan menigeen voor gezond hield. Het toestel werd opgetuigd met ultra moderne turboprop motoren, ongebruikelijk veel onderdelen werden in kunststof gedacht en de aluminium bekleding werd niet geklonken maar gelijmd. Het leidde tot opschudding in luchtvaartland. 'Ik moet dat plakwerk niet!' snauwde de toptechnicus van KLM, en vele potentiele klanten gromden het hem na. Maar het prototype kwam op die druilerige dag, 35 jaar geleden, na 34 minuten behouden op de grond. Zelfs de testvlieger bleek, toen hij uitgetierd was, tamelijk tevreden.

Sindsdien is de Friendship een van de meest succesvolle toestellen in zijn soort geworden. Tot 1986 zijn er 786 van verkocht, waarvan er nog zo'n zeshonderd rondvliegen. Het moet 'een goeiig vliegtuig' zijn, volgens een andere testpiloot: weinig kieskeurig in onderhoud en bediening, vriendelijk van aard en onverwoestbaar dank zij het plakwerk.

Langzamerhand is het ook een klassieke machine geworden, zoiets als zijn leeftijdgenoot de Citroen DS19. Drie jaar geleden is dan ook een vriendenclub opgericht: de F27 Friendship Association, met inmiddels al vierhonderd mates. Dit gezelschap organiseerde afgelopen zaterdag een memorial flight ter herinnering aan de eerste testvlucht, Zo kon menig Nederlander zaterdag een merkwaardige formatie zien overkomen: een Dakota voerde vier Friendships aan die zo nu en dan ook nog als dartele maar wat bedaagde vogels voorzichtig over elkaar heen buitelden. Ik zat in een van die 'kisten' (zoals dat in die kringen nog steeds heet) en dat was een belevenis. Op 300 meter hoogte en met een snelheid van 160 knopen voel je ook bij kalm weer echt dat je vliegt, zodat het ook enkele mates wit om de neus werd.

Vitaal

Toch zat er iets vreemds in die herdenkingsvlucht met alle nostalgische noties van dien. De Friendship is er met al zijn jaren eigenlijk nog veel te vitaal voor. Niet alleen omdat er nog zoveel rondvliegen, dat is zelfs met de echt antieke Dakota (eerste vlucht: december 1935) nog het geval. Maar de F27 is inmiddels al een hele nieuwe levenscyclus ingegaan in de gedaante van de F50. Die opvolger zit ongetwijfeld barstensvol high-tech en heeft niet meer dan tien procent van zijn onderdelen gemeen met de laatste F27, maar de passagier zal daar weinig van merken. Op het eerste gezicht is er niet zoveel veranderd sinds 1955, toen de eerste straalverkeersvliegtuigen al hun strepen door het zwerk trokken.

Maar zet nu eens de eerste Friendship naast een machine uit 1920, die in 1955 dus net zo oud was. Toevallig komen wij dan uit bij Fokkers eerste verkeersvliegtuig: de FII, een zeer eenvoudig samenstel van stalen buizen, linnen, triplex en een motor, die zonder storm of tegenwind vier passagiers en twee bemanningsleden (in open cockpit) kon meezeulen met een kruissnelheid van 130 kilometer per uur.

Zetten wij de passer nog wat verder op de tijdslijn, dan komen wij aan de ene kant met de F50 naar verwachting ver in de 21ste eeuw, aan de andere kant nog voor de gebroeders Wright uit. Een stagnerende ontwikkeling? Ach nee: een voorlopig uitgerijpt produkt, en ook wat dat betreft heeft de F27 wel iets weg van zo'n auto als de DS19.