Parlement geeft Gorbatsjov twee weken respijt

MOSKOU, 24 nov. - Sovjet-leider Michail Gorbatsjov heeft van het parlement twee weken respijt gekregen om zijn plannen voor de versterking van zijn presidentiele macht, voor de hervorming van de regering en voor de leniging van de voedselnood beter te onderbouwen.

Dodelijk vermoeid kwam Gorbatsjov het gisteravond, na een dag van verwarrende debatten in het parlement, aan de pers uitleggen. Zijn oorspronkelijke bedoeling was geweest de centrale uitvoerende macht pas ingrijpend te hervormen nadat het nieuwe Unie-akkoord tot stand was gekomen. Pas dan kan duidelijk worden, aldus de president, hoe het centrum er uit zou komen te zien. Gorbatsjov zei de indruk te willen vermijden dat hij voor de ondertekening van het Unie-akkoord het land zijn presidentieel bestuur had willen opleggen.

Maar het parlement heeft anders beslist. Het duldde geen uitstel meer en riep de president vorige week ter verantwoording, verontrust over de toenemende chaos en bestuurloosheid van het land. 'Nu hoor ik wat ik wel verwacht had. Enerzijds verwijt men mij de verlamming van de macht, vervolgens roept men weer dat ik een dictatuur wil vestigen', aldus de president, in het defensief gedrongen.

De paniek van de Opperste Sovjet van de Unie valt deels te verklaren uit het voortdurend onduidelijker worden van haar positie. De parlementen van de republieken leggen de ene wet na de andere van het Unieparlement naast zich neer en maken het daarmee goeddeels overbodig. De Opperste Sovjet drong dan ook bij de president aan op grote haast bij de behandeling van het nieuwe Unieakkoord, waarvan het vandaag gepubliceerde project al aan de republieksparlementen is voorgelegd.

De eerste kritische kanttekeningen van de republieken zijn al binnen. De Oezbeekse president, Islam Karimov, verklaarde zich gisteren in de Pravda in principe tot ondertekening bereid, maar 'niet op de voorwaarden die het centrum stelt'. Moskou heeft de laatste tijd een serie wetten en decreten aangenomen die voor de republieken 'onaanvaardbaar' zijn, zegt Karimov. De Baltische landen en Georgie hebben al laten weten niet te zullen tekenen.

Gorbatsjov wees op de persconferentie opnieuw op de absolute noodzaak van het nieuwe Unieakkoord. 'Wij kunnen ons niet opdelen zonder de mensenrechten te schenden en de veiligheid van de bevolking in gevaar te brengen', waarschuwde hij en hij raadde de Baltische landen aan nog eens goed na te denken alvorens te beslissen. Ondertussen ondertekenen de unierepublieken links en rechts bilaterale verdragen. Deze week tekende de Russische president Boris Jeltsin verdragen met de Oekraine en Kazachstan.

In zijn acht-puntenplan stelt Gorbatsjov voor de ministerraad te vervangen door een klein kabinet van ministers dat onder zijn directe verantwoordelijkheid valt, een vice-president te benoemen en de rol van de Raad van de federatie op te waarderen. In deze raad hebben de presidenten van de 15 unie-republieken zitting. Het Gorbatsjov-programma bevat ook een serie maatregelen ter oplossing van de noodsituatie op de levensmiddelenmarkt. Het parlement droeg de ministerraad op voor 1 december een overzicht te geven van de voedselvoorraden in het hele land en droeg de raad van de federatie en de KGB op toezicht te houden op de distributie van de hulpgoederen, die uit het buitenland worden aangevoerd.

Sovjet-leider Michail Gorbatsjov werd tijdens de gisteren gehouden zitting van de Opperste Sovjet zwaar in het defensief gedrongen. (Foto Reuter)