Oskar Lafontaine spartelt nog wat

HAGEN, 24 NOV. Oskar kommt staat er op de buttons van enkele nerveuze SPD'ers in de drukke stationshal. Buiten staat een ongewoon groot aantal politie-auto's en een ambulance in de sneeuw te wachten. Zij herinneren aan de aanslag waarvan Oskar Lafontaine ruim een half jaar geleden het slachtoffer was. Het is al kwart over vijf, ook het Duitse treinverkeer wil op vrijdagmiddag wel eens vastlopen, de kandidaat-kanselier heeft een half uur vertraging.

De 47-jarige premier van het Saarland is zijn campagnedag vandaag in Herford begonnen, daarna heeft hij Paderborn aangedaan. Na de grote Stadthalle in Hagen, waar de politie-auto's hem met blauw zwaailicht heen loodsten, wacht later vanavond nog een optreden in Siegen. Vier lange tussensprints per dag voor een langzamerhand tamelijk eenzame lange-afstandloper.

Het zijn vlot afgedraaide acties voor een publiek van enkele honderden, dat blijkens het frequente applaus eigenlijk al ruimschoots bekeerd is. Der neue Weg, oekologisch, sozial, wirtschaftlich stark, zegt het spandoek conform het verkiezingsprogramma dat onder leiding van de kandidaat is opgesteld. Op 2 december wachten de Bondsdagverkiezingen, Oskars heftige anti-Kohlstacato's (belasting-leugenaar, kiezersbedrieger, schuldenmaker) zijn allang vertrouwd. En, wat erger is, blijkens de opiniepeilingen slaan ze in het jaar dat Kohl de Duitse eenheid hielp smeden onvoldoende aan.

Wie er ook gelijk heeft, het is riskant om als Duitse sociaal-democraat een coalitie van CDU/CSU en FDP, die terugziet op 8 jaar economische hoogconjunctuur, te verwijten dat zij niet met de kas kan omgaan. En dat wordt nog riskanter als de kanselierskandidaat van de SPD zulke aanvallen doet zonder veel woorden, laat staan warme woorden, aan de Duitse eenwording te besteden. Want dat doet Lafontaine ook deze avond weer niet.

De SPD moet het volgens de jongste peilingen nu met 35 procent doen. Dat is al iets beter dan de score van 33 van een maand geleden, maar altijd nog minder dan wat de vorige kandidaat-kanselier, Johannes Rau, bij zijn zware nederlaag in 1987 haalde (37). En Helmut Kohl, de 'zwarte reus' die als massieve Kanzler fur Deutschland (KfD) onderweg op alle stations in supergroot posterformaat de reizigers aankijkt? Die weet zijn CDU op 45 procent en coalitiepartner FDP in de buurt van tien.

Voorbij lijken de dagen dat Lafontaine's generatiegenoten en politieke vrienden als Engholm, premier in Sleeswijk-Holstein, en Schroder, idem in Nedersaksen, heel graag met hem op het podium stonden. Gekomen zijn nu de dagen dat SPD'ers die vroeger uit Lafontaine's hoofdstad Saarbrucken onder vuur werden genomen, hun gram halen. Oud-kanselier Helmut Schmidt, de vroegere ministers Apel en Schiller leveren al weken citaten die dankbaar door Kohls slippendragers tegen Lafontaine kunnen worden gebruikt.

Het pijnlijkst van al is misschien nog wel, dat die Kohl die almaar als KfD in het wereldnieuws voorkomt, Gorbatsjov, Bush en Mitterrand zijn vrienden noemt, maar in eigen land geen woord aan zijn SPD-tegenstander verspilt en niet met hem in debat gaat. Zoals donderdag in de Bondsdag, waar hij een verklaring over de Parijse CVSE-top aflegde om daarna minister Waigel van financien (CSU) nog eens een rondje tegen Lafontaine te laten boksen over de vraag of er nu belastingverhogingen komen of, zoals Kohl zegt, niet.

In de Stadthalle van Hagen, een traditioneel rode stad met 230.000 inwoners die met succes van de staalindustrie naar de dienstverlening is overgestapt, hebben de Swinging Trumpets de wachttijd met veel volume overbrugd. Een klein verschil valt de Nederlandse verslaggever in de zaal op: men ziet de PvdA-aanhang nog niet een-twee-drie deinen volgens de enthousiaste blazers van het gemeentelijk vervoerbedrijf.

Als het flinke welkomstapplaus even na zessen is verstomd, kondigt Lafontaine aan dat hij niet van plan is om te doen alsof de ene partij alles fout en de andere alles goed doet. Maar hij kan zich niet inhouden als hij begint de thema's van zijn verkiezingsprogramma uit te werken. Het gaat vanzelf, de bril kan in de zak blijven: het milieu, de woningbouw, de energiepolitiek, de onbillijke belastingen, de chaotische overheidsfinancien het is allemaal even ellendig wat Kohls coalitie ervan maakt. De staatsschuld is op weg naar een biljard mark, een een met bijna evenveel nullen als Kohl in zijn kabinet heeft, zegt Lafontaine. En aan de werkloosheid in Oost-Duitsland heeft Kohl alleen iets gedaan door vijf vroegere DDR-politici in zijn kabinet op te nemen, 'die 32.000 mark per maand voor nietsdoen krijgen'.

Het gaat er dan even hard aan toe, de stem wordt scheller, de armbewegingen sneller: 'Kohl voelt zich het kleinkind van Bismarck, je ziet de helm al op zijn hoofd groeien.' Lafontaine, Kohls zware Pfalzer dialect eerder fonetisch knap dan smaakvol imiterend, neemt het historische akkoord over de Duitse eenwording onder de loep dat de kanselier in juli met Gorbatsjov in de Kaukasus bereikte: 'Dat was in feite SPD-politiek.' De vroegere DDR-premier De Maiziere, die als advocaat Oostduitse dissidenten verdedigde en nu Kohls plaatsvervanger is in de CDU, is als ex-lid van de vroegere Oostduitse blokpartij CDU (die 40 jaar samenwerkte met het SED-regime), volgens Lafontaine dus 'ook verantwoordelijk voor de Berlijnse Muur en het prikkeldraad'.

Begin vorig jaar was Oskar Lafontaine de jeune premier van de SPD, die in zijn politieke leven nog nooit een verkiezing had verloren en juist zijn absolute meerderheid in het Saarland had bevestigd. Hij leek de man om zowel de almaar struikelende Kohl omver te halen als de zestigers en zeventigers van de oudere SPD-generatie (Schmidt, Brandt, Rau, partijvoorzitter Vogel) af te lossen. Een moderne Westduitser, een 'winnaar' met aantrekkingskracht op de jonge kiezer, een intellectueel onafhankelijk man (vandaag is dat voor veel SPD'ers in Bonn geworden: een eigenzinnige en solistische man). Een veertiger ook die aan de bijna vaststaande onveranderlijkheid van de Europese en de Duitse deling wel politieke conclusies wilde verbinden.

Zo gezien stond er gisteravond in de Stadthalle van Hagen een prominent slachtoffer van de Duitse eenwording: Oskar Lafontaine, de geslaagde politicus uit het uiterste westen van de vroegere Bondsrepubliek, op weg naar wat nagenoeg zeker zijn eerste verkiezingsnederlaag wordt. Gestraft door de loop van de geschiedenis, door de Oostduitse Wende van vorig najaar, en nu praktisch kansloos tegen Helmut Kohl. Zo gezien zijn die schelle stem en die grote woorden niet verbazend.

    • J. M. Bik