NOORWEGEN

Herfst in Oslo betekent boekentijd. Geen week gaat voorbij zonder presentaties en persconferenties - vaak vergezeld van een heleboel opschudding en sensatie. Dit jaar gaan opvallend veel non-fiction boeken over de oorlog 40-45, een paar daarvan staan al op de lijst van oktober:

1. Hanna Kvanmo: Dommen (Het oordeel)

2. Margit Sandemo: Vi er ikke alene (Wij zijn niet alleen)

3. Ferdinand Finne: Vandrer mot en annen stran (Wandelend naar een ander strand)

4. Bj(o/)rn R(o/)rholt: Usynlige soldater (Onzichtbare soldaten)

5. Eva Lundgren: Gud og hver mann (God en alleman)

6. Lars Saabye Christensen: Herman

7. Betty Mahmoody: Ikke uten min datter (Not without my daughter)

8. Ingvar Ambj(o/)rnsen: Den mekaniske kvinnen (De mechanische vrouw)

9. Isabel Allende: Eva Luna forteller (Eva Luna vertelt)

10. Jan Guillou: Fiendens fiende (De vijand van de vijand)

Een pas verschenen boek dat nog geen plaats heeft veroverd op de lijst is Men krigen er jo slutt (Maar de oorlog is toch voorbij), over het lot van de oorlogsinvaliden na de bezetting 40-45. De conclusie is duidelijk: voor hen is de oorlog nog niet voorbij.

Voor Hanna Kvanmo was de oorlog ook niet voorbij - toen zij als net gekozen parlementslid in 1974 geconfronteerd werd met haar oorlogsverleden. In Dommen beschrijft zij hoe zij als jong meisje in het Noordnoorse stadje Harstad begon te werken voor de Duitsers, eerst als schoonmaakster, later als tolk. In 1944 liet zij zich werven voor het Duitse Rode Kruis. Armoede en een Florence Nightingale-achtige droom waren haar belangrijkste motieven.

Als ziekenverzorgster maakte Hanna Kvanmo de laatste gruwelijke maanden van de oorlog in Duitsland mee. Toen zij terugkwam in Harstad in 1948, wachtte haar een rechtszaak. Zij werd schuldig bevonden aan landverraad en veroordeeld tot een jaar gevangenisstraf, die later tot voorwaardelijk werd teruggebracht. Tien jaar lang mocht zij niet stemmen.

Harder nog dan de rechtszaak in 1948 kwamen in 1974 de beschuldigingen tegen haar aan. Een landelijke krant had in haar verleden gegraven, er werd geopperd dat zij haar naziachtergrond verzwegen had, en de vraag of zij het parlement waardig was hield de gehele natie bezig.

Zelf schrijft zij: ' Ik dacht af en toe aan zelfmoord'. Het moeilijkst vond zij de weerstand binnen eigen partij - de linkse 'Sosialistisk valgallianse'. In haar boek vertelt Hanna Kvanmo hoe haar oorlogsverleden werd gebruikt in de onderlinge strijd binnen de alliantie.

Zij mocht blijven in het parlement. Hanna Kvanmo bleek een pittige, spontane politicus te zijn, die haar toespraken in het parlement kruidde met de typisch Noordnoorse humor. Een paar jaar geleden werd zij - ondanks de soms marginale positie van haar partij - uitgeroepen tot de meest geliefde politicus van Noorwegen.

Ook nummer vier op de lijst behandelt de oorlog: Usynlige soldater gaat over radiospionage langs de kust van Noorwegen. De schrijver, Bj(o/)rn R(o/)rholt, speelde zelf een belangrijke rol in dit bijzondere inlichtingenwerk, samen met ongeveer 250 andere Noren. Een aantal van hen werd gearresteerd door de Duitsers en ter dood veroordeeld.

De geheime radioagenten seinden ongeveer 10.000 berichten door naar Engeland. Zij volgden onder andere de bewegingen van het Duitse slagschip Tirpitz, dat tot zinken werd gebracht buiten Troms(o/) in november 1944.

Tijdens de presentatie werd er gesuggereerd dat de Secret Service niet echt blij is met de verschijning van het 500 pagina's dikke en gedetailleerde boek.

Sommige kerkelijke leiders zouden misschien hetzelfde denken over Gud og hver mann. De titel betekent zoiets als 'God en alleman' - wat een Noors equivalent is van de Nederlandse uitdrukking 'Jan en alleman'. De schrijfster heeft jaren onderzoek gedaan naar vrouwenmishandeling in christelijke milieus. In haar eerste boek over het onderwerp heeft zij tien mishandelde echtgenotes geinterviewd. Deze keer laat zij de betrokken mannen hun verhaal vertellen; waarom zij slaan, de seksuele opwinding hierbij, de rechtvaardiging, hoe zij zichzelf zien als het beeld van God tegenover de zwakke en zondige vrouw. Het zijn geen leuke verhalen.

Nummer twee en drie op de lijst zijn moeilijk in een categorie te plaatsen. De schrijfster van Vi er ikke alene, Margit Sandemo, is een zeer produktieve leverancier van historische keukenromans. Deze keer heeft zij geen roman geschreven, maar een relaas over onzichtbare wezens die de mensen schijnen te helpen in moeilijke situaties. Haar boek zit vol 'waar gebeurde' verhalen.

Ferdinand Finne is waarschijnlijk de best verkopende beeldend kunstenaar hier. Zijn gaaf geillustreerde boeken gaan over zijn (levens)kunst, over God en de natuur en zijn vele reizen langs de eilanden van de Middellandse Zee.

Het laatste non-fiction boek op de lijst is Ikke uten min datter door Betty Mahmoody. Het succes van dit boek is waarschijnlijk - zoals zoveel in dit land - overgewaaid uit Zweden.