Kroniek over expansiedrift Hollanders wordt geveild

DEN HAAG, 23 nov. - Bij het Haagse veilinghuis Van Stockum wordt op 7 december een exemplaar geveild van de uiterst zeldzame reeks 'Wassenaerse Chronyk' waarin onder andere de Nederlandse kolonisatie van Amerika wordt beschreven. Op dezelfde veiling komt een bijzonder handschrift van de VOC onder de hamer.

Het Historisch Verhael aller gedenckwaerdiger geschiedenissen die in Europa, Asia, Africa, America, West-Indien, d'Eilanden en Brazil voorgevallen zijn, zoals de nog altijd verkorte titel van de 'Wassenaerse Chronyk' luidt, verscheen tussen 1622 en 1633 in twintig delen. De reeks werd begonnen door de Amsterdamse geneesheer Nicolaes van Wassenaer en vanaf 1631 voortgezet door zijn collega Barend Lampe. Ieder half jaar beschreef Van Wassenaer de voornaamste recente internationale gebeurtenissen. 'Hij geeft bijna een ooggetuigeverslag van de grote expansiedrift van de Hollanders, ' aldus medewerkster C. van der Poel van Van Stockum. 'Zo bericht hij over het stichten van de kolonie Nieuw Amsterdam - het huidige New York - en over het uitzenden van schepen naar West-Indie en Brazilie. Hoogtepunt vormt het verslag van Piets Heyns verovering van de Zilvervloot.'

De 'Wassenaerse Chronyk' is in tenminste veertig jaar niet op een Europese veiling geweest. In Nederland werd de Kroniek in 1907 te koop aangeboden door het Haagse antiquariaat van Martinus Nijhoff. De prijs bedroeg toen 125 gulden. De Kroniek heeft nu een richtprijs van 20.000 gulden.

De richtprijs voor het 230 pagina's tellend manuscript van de Verenigde Oostindische Compagnie bedraagt 25.000 gulden. Het gaat hier om een handgeschreven 'kopie' uit omstreeks 1750 van gedragsregels van de VOC zoals die op 26 april 1650 werden vastgesteld. In de Pointen ende articulen in forme van Generale Instructie ter vergaderinge van de Heeren Zeventhien, zoals de titel van het manuscript luidt, geeft de VOC richtlijnen voor het economische, politieke en sociale gedrag van haar personeel voor die landen waar de compagnie handelsbetrekkingen mee had of aan wilde gaan. Zo stellen de Heeren Zeventien dat Nederlanders op de Molukken er naar moeten streven het transport van kruidnagelen te verzorgen. Japanners moest men met 'modeste nedrigheit' benaderen en vooral niet tot het Christelijke geloof proberen te bekeren. Dat laatste zou averechts werken op de handelsbetrekkingen. Dergelijke instructies verschenen vanaf 1609 en werden regelmatig bijgesteld. Volgens het veilinghuis bleven de 'Pointen ende Articulen' van 1650 van kracht tot 1799, het jaar waarin de VOC werd ontbonden.