ETIQUETTE

Lijfstijl. De manieren van nu door Jan Kuitenbrouwer(E163 blz., Prometheus 1990, f 14,90 ISBN 90 5333 005 4

Het is niet eenvoudig je te gedragen zoals het hoort, nu er geen donderende predikanten, strenge schoolmeesters en waarchuwende ouders meer zijn om ons op het rechte pad te houden. De welvaart biedt immers radeloos veel mogelijkheden voor buitenissige manieren en consumptieve extravaganties. Dat is, in de woorden van de socioloog Ervin Goffman, de dramaturgie van ons dagelijks leven. We gaan niet langer gebukt onder De Ene Norm, maar dolen rond in een labyrinth van voortdurend veranderende kleine normpjes.

De publicist Jan Kuitenbrouwer (' auteur van Turbotaal. 300.000 exemplaren, ' schreeuwt de omslag ons tegemoet) beoogt in zijn zojuist verschenen boek Lijfstijl die 'manieren van nu' in kaart te brengen. In korte zedenschetsen en dialogen maakt hij een rondgang langs uitingen van eigentijdse etiquette: van het moderne minnekozen, via de cataclysmen van het condoomgebruik, tot de dialectiek van de drukke zakenman. En verder.

Kortom, Lijfstijl gaat over de contemporaine mens die voortstruikelt in het moderne leven. Het gaat over, over... , tja over wie gaat dit boek eigenlijk? Wie zijn nu precies al die aandoenlijke sociale sukkelaars, maatschappelijke misfits, platvoerse parvenues, en lifestyle-junks die in dit boek worden gepresenteerd als een staalkaart van de Nederlandse samenleving?

Helaas blijft dat danig in het ongewisse. Kuitenbrouwer heeft het over 'de moderne man', 'de geemancipeerde vrouw van nu', 'de eigentijdse versierder', 'meisjes van rond de twintig', 'de stedelijke professional van tegen de dertig', 'steeds meer mensen', 'al mijn leeftijdgenoten', 'de meeste mensen', en ook eenvoudig over: 'je', 'we', 'ik'.

De wereld waarin 'we' dan blijkbaar zo druk rondtasten naar een nieuwe etiquette, is die van 'de snelle sector, de wereld van de media, de reclame, het design, de kunst en de mode'; de personen die in Lijfstijl ronddraven, zijn meest 'free-lance journalisten', 'aankomende bankmanagers' en 'jonge doctorandussen'. Voorzover dat duidelijk is, zijn het mensen die 'de HP' lezen en kijken naar 'de VPRO'.

En hier wringt de schoen: dit boek gaat helemaal niet over de contemporaine Nederlander. Althans niet over die bijna vijftien miljoen Nederlanders die leven buiten de Amsterdamse grachtengordel-fantasie van Kuitenbrouwer. Dit boek gaat over de 'we' van wijlen de Haagse Post en van de VPRO-in-de-gouden-tijd. Dezelfde Haagse Post die je de laatste jaren bij gebrek aan gewicht niet eens meer op de deurmat hoorde vallen. Dezelfde VPRO waar de vergrijsde voormannen van weleer de scepter zwaaien over een in zichzelf gekeerde organisatie met teveel 'hangers-on' en 'wannabees'. Kortom: het gaat hier om twee centrale mythes in de wereld van 'het weldenkende deel der natie', zoals een televisie-recensent van NRC Handelsblad zich onlangs liet ontvallen, twee mythes die misschien wel behoorlijk 'over the hill' zijn, om het op z'n lijfstijls te formuleren.

Het is dan ook geen toeval dat veel voorbeelden in dit boek helemaal niet gaan over 'nu', maar teruggrijpen op 'halverwege de jaren zeventig', of naar 'begin jaren tachtig'. Die chronologische verwarring is ook debet aan de merkwaardige tegenspraken in Lijfstijl. ' Vooral meisjes van rond de twintig vertonen soms een sexuele bravoure die onder mannen al haast niet meer bestaat, ' moeten we van Kuitenbrouwer geloven, terwijl even verder doodleuk wordt uitgeweid over 'de nieuwe kuisheid' van 'de moderne vrouw'. Vandaar ook de persiflerende opmerkingen over belegen onderwerpen als de opiniepeilingen van Maurice de Hond, praatprogramma's als die van Sonja Barend, de infantiele mededelingen op telefoonbeantwoorders, de pretenties van het PR-circuit, de gesel van de vrijetijdskleding en de terugkomst van de spijkerbroek.

De tragiek van dit boek is dat praten over 'life-style' au fond helemaal niet meer in tune is met 'the sign o'the times'. En dat zou nog niet zo erg zijn als Kuitenbrouwer zijn observaties niet had gemarineerd in de lege leukigheid die helaas wel zeer eigentijds is.