Uitspraak stelt 'DES-dochters' teleur

AMSTERDAM, 23 nov. - 'Het is buitengewoon frustrerend dat de rechtbank nog altijd niet de schuld van de farmaceutische industrie erkend heeft', meent 'DES-dochter' Anita Direcks. Zij is woordvoerster van de zes vrouwen die tien farmaceutische bedrijven hebben aangeklaagd wegens schade geleden door gebruik van het hormoonpreparaat DES.

Gisteren wees het Amsterdamse gerechtshof vonnis in de al jaren slepende zaak van de 'DES-dochters'. Het hof bekrachtigde in hoger beroep een vonnis uit 1988, waarin werd bepaald dat niet kan worden vastgesteld welk farmaceutisch bedrijf aansprakelijk is voor de door het gebruik van DES opgetreden schade.

Het kunstmatige hormoon DES werd tussen 1947 en 1975 op grote schaal voorgeschreven aan zwangere vrouwen. Volgens de farmaceutische industrie betrof het het hier een wondermiddel 'voor grotere en stevigere baby's'. Ook zou gebruik van DES de kans op een miskraam verkleinen. Toch was in 1947 al bekend dat DES een kankerverwekkende stof is. In 1953 bleek bovendien dat het hormoon geen effectief middel was.

Naar schatting 400.000 a 800.000 Nederlanders hebben op de een af andere manier met de gevolgen van DES-gebruik te maken. De 200.000 a 400.000 vrouwen aan wie het middel werd voorgeschreven veertig a vijftig procent meer kans op borstkanker. Hun dochters hebben een vergroot risico op buitenbaarmoederlijke zwangerschappen en vroeggeboortes. Een 'DES-dochter' heeft een kans van een op vier op een miskraam, tien procent meer dan het gemiddelde. Een op de duizend 'DES-dochters' krijgt vaginakanker terwijl de kans op baarmoederhalskanker tweemaal zo groot is als bij andere vrouwen. 'DES-zonen' worden vaker geboren met afwijkingen aan de testikels en ze hebben een verhoogde kans op onvruchtbaarheid.

In mei 1986 eiste een aantal DES-dochters schadevergoeding van tien fabrikanten die het middel op de markt zouden hebben gebracht. In 1988 wees de rechtbank die eis af, omdat niet kon worden aangetoond van welke farmaceutische bedrijven het middel afkomstig was. 'Dat is ook geen wonder, want DES werd ook geimporteerd', zegt mr. P. N. van Regteren Altena, advocaat van de DES-dochters. 'Bovendien waren apothekers in staat het middel zelf te maken.'

De Amsterdamse jurist noemt het onrechtvaardig dat het hof heeft gemeend de bewijslast geheel bij de eisers te moeten leggen, 'want het zijn toch niet de DES-dochters die hebben bedacht dat er dertig jaar tussen het gebruik van het middel en deze rechtszaak moet liggen'. Ook heeft het hof volgens hem zonder duidelijke motivatie de klacht naast zich neergelegd dat de farmaceutische industrie heeft nagelaten op de gevaren en bijwerkingen van het gebruik van DES te wijzen. De DES-dochters zullen cassatie instellen bij de Hoge Raad. 'Als die het vonnis bekrachtigt, dan is het over en uit', aldus Van Regteren Altena.

Anita Direcks (33), mede-auteur van het boek , Van wondermiddel tot desillusie' is coordinator van de landelijke DES-actiegroep, waarmee inmiddels 30.000 vrouwen contact hebben opgenomen. DES-dochters met kanker komen tweemaandelijks bijeen. 'Het is belangrijk om informatie uit te wisselen omdat het om een specifieke vorm van kanker gaat, die uitsluitend bij DES-dochters voorkomt', aldus Direcks. DES-dochters bij wie kanker is vastgesteld, lopen een kans van 22 procent om aan deze ziekte te overlijden. Door bestralingen treedt bovendien regelmatig lymphe-oedeem op. Dat kan leiden tot opgezette benen.

Volgens Direcks trekt de farmaceutische industrie zelfs het causaal verband tussen DES-gebruik en kanker in twijfel. 'Dat is toch belachelijk, want er is geen arts die daar nog aan twijfelt.' De DES-kwestie heeft er volgens haar wel toe bijgedragen dat nieuwe medicijnen voorzichtiger op de markt worden gebracht. 'Zo bestaat er een nu een 'bureau bijwerkingen', al houdt de 1,7 formatieplaats van die instelling natuurlijk niet over.'

Direcks meent dat DES verboden zou moeten worden. Ze wijst erop dat DES in Nederland nog altijd wordt voorgeschreven, voornamelijk bij vrouwen met klachten tijdens de overgang en bij mannen met prostaatkanker. In Aziatische en andere Derde-wereldlanden wordt DES op grote schaal aangewend om de moedermelkproductie te stoppen. Ook wordt het middel als morning-after pil gebruikt. 'Werkt dat niet, dan is er weer een nieuwe DES-dochter geboren', aldus Direcks.