Persstemmen Wall Street Journal

Mevrouw Thatcher was een bepaald Britse vorm van grootsheid. Haar bedenkingen over Europa zullen na haar premierschap voortbestaan. De Britten zijn gezegend met een ongeschreven grondwet die organisch is gegroeid, waardoor zij de stille eensgezinde benadering wantrouwen die op het continent en in de Europese Gemeenschap de overhand heeft. Dat zal niet anders worden.

Bovendien zijn de Britten nu een volk vol vertrouwen dat bereid is zijn visie over Europa te verdedigen. Dit is wellicht Thatchers radicaalste bijdrage aan de discussie geweest. Wie herinnert zich nog de sfeer van gelatenheid die Engeland in de jaren zeventig beheerste? Er waren generaties met achteruitgang vertrouwd geraakt, alsof het verval van Groot-Brittannie een natuurlijke wetmatigheid was.

Er was wijsheid voor nodig om te ontdekken dat economische vrijheid het middel was om de neergaande lijn om te buigen, maar het vereiste een bijzondere inspiratie om in eerste instantie dwars tegen de loop van de geschiedenis in te gaan, om de onvermijdelijkheid van het verval dat zo velen accepteerden, af te wenden.

Mevrouw Thatcher zal in de komende jaren zonder twijfel de toetssteen van de Britse politiek blijven. Tijdens haar regering is Groot-Brittannie sterker geworden dan een aantal buurlanden op het continent. In de dertig jaren die daaraan voorafgingen was het Groot-Brittannie dat achterbleef, dus er is nog heel wat in te halen. Maar het doorlopen van de opwaartse lijn is niet vanzelfsprekender dan achtergang.

Onder het bewind van Thatcher is het particuliere huizenbezit en aandelenbezit gestegen, zijn voorheen zieltogende industrietakken geprivatiseerd en hebben de belastingen meer initiatieven mogelijk gemaakt. De vakbonden zijn gedwongen de economische werkelijkheid onder ogen te zien, het communisme is opgeruimd, de bureaucratie is in betere banen geleid, en de politieke en literaire cultuur hebben de invloed van conservatieve denkbeelden ondergaan. De volgende leider zal die trend moeten voortzetten. Als hij dat na een paar jaar niet doet, zal Groot-Brittannie wankelen en weer in moeilijkheden komen. Maar er zal geen tweede Thatcher opstaan.

Herald Tribune

Margaret Thatcher is de afgelopen achttien maanden een in toenemende mate eigenzinnig premier geweest. In het laatste half jaar passeerde zij zelfs de grenzen van die eigenzinnigheid - de ontevredenheid over de poll tax, hetonderwijs, de gezondheidszorg en de economie intussen negerend - door twee ernstige, met elkaar samenhangende fouten te maken.

Zij deed alsof haar terecht voorzichtige denkbeelden over de toekomstige vorm van Europa ten onrechte vijandig waren geworden aan enig serieus Britse aandeel in de besluitvorming over de toekomst van Europa. En door haar koppige, eenzame Europese koers te gaan, trapte zij op het hart van het Britse systeem van collegiaal bestuur.

In haar land, en op de plaats die het in 1990 in de wereld inneemt, was die combinatie fataal. Haar belangrijkste collega's barstten een voor een in boze wrevel uit; haar leiderschap werd betwist en zij kon niet voldoende steun krijgen om de tegenstand af te weren.

Desondanks verdient mevrouw Thatcher bij haar vertrek te worden uitgeluid als een van de grootste en moedigste politici van de afgelopen vijftig jaar. Zij beschikte als maar weinigen over de drie noodzakelijke kwaliteiten. Zij had intuitie, het vermogen om uit een ingewikkelde politieke agenda een handvol zaken te halen die werkelijk van belang zijn en ze bezat, in tegenstelling tot de meeste intuitieve mensen, een messcherpe geest, zonder welke intuitie slechts een voorgevoel is. En ze had een onbuigbare wil om - tot het lot haar trof - de haarzelf opgelegde taken te volvoeren.

Het nieuwe Europa heeft ieder vorm van economische samenwerking nodig om van Europa werkelijk een markt te maken. Het zal te zijner tijd open staan voor alle ware Europese democratieen. Het zal Europa's tamelijk oude nationalismen moeten beheersen zonder een nieuw Euronationalisme te creeren. Het zal ook zijn verbintenissen met Amerika moeten handhaven, de NAVO daarbij inbegrepen. De intuitie van Margaret Thatcher heeft haar in al deze richtingen getrokken, maar ze was toch nooit in staat haarzelf of Groot-Brittannie toe te leggen op de opbouw van een dergelijk Europa. Voor een democratisch en open Europa zal haar opvolger over ruime instincten moeten beschikken, en over het karakter en het doorzettingsvermogen om deze uit te voeren.