Gelach op het antwoordapparaat; Erotische roman van Dacia Maraini

Dacia Maraini: Brieven aan een vriendin. Vert. Pietha de Voogd. Uitg. Contact, 208 blz. Prijs fl. 29,90.

Er zijn waarschijnlijk weinig literaire oeuvres die zich zo eenvoudig laten vangen in enkele sleutelbegrippen als dat van de Italiaanse schrijfster Dacia Maraini. Haar romans, haar gedichten, haar toneelstukken, alles draait in Maraini's werk om vrouwen en erotiek. Hier en daar nemen deze thema's obsessionele vormen aan. 'Erotiek', zei de schrijfster enkele jaren geleden in een interview, 'is een van de motoren van het leven. Het is een drijfkracht - het is energie.' En: 'Ik geloof heel erg in vriendschap tussen vrouwen. Maar het is moeilijk vriendschap en liefde te combineren.'

Maraini's roman Lettere a Marina, die onlangs bij uitgeverij Contact in een mooie, vlotte vertaling van Pietha de Voogd is verschenen onder de titel Brieven aan een vriendin, is in dit opzicht geen uitzondering. Het boek gaat over een inmiddels beeindigde erotische relatie tussen twee vrouwen, die onhoudbaar is geworden omdat een van hen, Marina, haar vriendin - deels uit liefde - terroriseert.

De vriendin duikt onder in een badplaatsje, waar ze aan een roman werkt en brieven aan Marina schrijft. In deze brieven, die ze nooit verstuurt, analyseert ze de relatie, maar ze kan ook eindelijk haar eigen verhaal vertellen, omdat ze niet langer binnen bereik van haar overheersende vriendin verkeert.

De sfeer van de brieven is beklemmend, bedreigend zelfs, door de herinneringen aan de de wispelturige Marina. De relatie wordt stukje bij beetje blootgelegd, al wordt het lezen van de brieven bemoeilijkt door het ontbreken van komma's: 'We spraken elkaar drie vijf dagen niet. En ik legde me erbij neer dat ik zonder jou moest leven ik dwong mezelf niet aan je te denken ik ruimde de bagage in mijn hoofd op ik deed de kasten dicht ik hing een zwarte lap over de spiegels. Op de zesde dag hoorde ik gelach - alleen een langdurig ontzettend sarcastisch gelach - op mijn telefoonbeantwoorder.'

Soms wordt de beklemming opgeheven door de speelse manier van schrijven en de scherpzinnigheid van de hoofdpersoon. Maraini weet niet alleen emoties en herinneringen tot leven te brengen, ze beschikt ook over een ongewone hoeveelheid fantasie. Deze komt tot uiting door de persoon van Basilia, een schuwe, armzalige buurvrouw van de vertelster, die pas opleeft als ze een van haar even wonderlijke als afschuwelijke verhalen kan vertellen.

Het fantastische element komt ook naar voren in de dromen en de angstaanjagende verhalen die de hoofdpersoon aan Marina vertelt. 'Het verhaal gaat over een meisje dat door het bos naar huis loopt. - Plotseling ziet ze iemand uit het dichte gebladerte op zich afkomen. Het meisje wordt zo bang dat haar adem in haar keel stokt. - Op het moment dat ze naar hem opkijkt ziet ze dat hij geen gezicht heeft. - Het meisje vlucht angstig weg. - Ze ziet een karretje - klimt erop en vertelt angstig hijgend aan de voerman wat haar is overkomen: ik heb iemand zonder gezicht gezien zegt ze. Hij draait zich om en zegt: zoals ik?'

Prachtig zijn de passages die zijn gebaseerd op Maraini's eigen leven. Ze bevatten een nauwelijks verholen verwijzing naar de jaren die zij doorbracht met de veel oudere - onlangs overleden - schrijver Alberto Moravia: 'Ik heb je nooit verteld over de uil mijn geliefde echtgenoot die vele jaren lang als een vader voor me was - maar een vluchtige vader verleidelijk en verleid door steeds nieuwe engelachtige vrouwengezichten.' Zo zijn er ook verwijzingen naar haar losbandige vader en mooie, aandoenlijke herinneringen aan de tijd op de kostschool, wanneer de hoofdpersoon voor het eerst in aanraking komt met vrouwenliefde, vrolijk en wreed tegelijk. Aangrijpend is de - eveneens gedeeltelijk autobiografische - passage waarin de hoofdpersoon aan Marina schrijft over het ongeboren kind dat zij ooit dood ter wereld bracht.

Het enige storende element tussen al dit fraais is, vreemd genoeg, Maraini's vaste thema: de overdaad aan erotiek waarmee de schrijfster haar brieven vult. Erotiek waarover Maraini weliswaar heel gevoelig kan schrijven, maar die in de loop van het boek perverse vormen aanneemt en zo een te zwaar stempel drukt op de roman. Voor wie daar overheen kan lezen, is Brieven aan een vriendin een heel mooi boek.