Galeries

Signatura Archipel, Vosselmanstraat 402, Apeldoorn. T/m 29 dec. Vr. en zo. 13-17u, za. 12-16.30u. Galerie Espace, Keizersgracht 548, Amsterdam. T/m 22 dec. Di. t/m za. 12-17.30u.

Stillevens Galerie Witzenhausen Meijerink, Laurierstraat 41, Amsterdam. T/m 1 dec. Do. t/m za. 14-18u.

Thomas Struth Galerie Paul Andriesse, Prinsengracht 116, Amsterdam. T/m 15 dec. Di. t/m vr. 10-13 en 14-18u., za. 14-18u.

Signatura

Het Apeldoornse kunstenaarsinitiatief Archipel kreeg van de gemeente de beschikking over een nieuwe tentoonstellingsruimte: een voormalige gymnastiekzaal in het centrum van de stad.

Arno Kramer richtte er op verzoek van Archipel een tentoonstelling van tekeningen in, onder de titel 'Signatura'. 'Signatura' duidt op het individuele 'handschrift' zoals dat in de tekening tot uitdrukking komt. Kramer koos tekeningen van negen artiesten, onder wie Kees de Goede, Allie van Altena, Marten Hendriks, Henk van Woerden en hemzelf. De tekeningen hebben, hoe verschillend ze ook zijn, een poetische expressiviteit met elkaar gemeen, die voortkomt uit een bepaalde beleving van de natuur of van de kosmos.

Voor Kramer bezit, getuige de verantwoording van zijn keuze, de tekening toverkracht. Het vervaardigen van een kunstwerk heeft voor hem een metafysisch aspect. Dit blijkt ook uit het door hem geciteerde gedicht 'Ik bracht over in de kunst' van K. P. Kavafis: - 'Laat ik mij op haar [de kunst, JW] verlaten. Zij weet het Uiterlijk van de Schoonheid gestalte te geven: bijna onmerkbaar het leven aanvullend, indrukken verbindend, de dagen verbindend.' Kunst en religie komen elkaar hier nabij.

Soms is het bij tekeningen inderdaad verleidelijk om van magie te spreken. Jurrie Poot, conservator van het Prentenkabinet van het Amsterdamse Stedelijk Museum omschrijft in de catalogus het tekenen als 'de meest elementaire uiting van het denken in beelden'.

Dit elementaire maakt sommige tekeningen zo bijzonder: het onzegbare, waarin de uitdrukkingskracht van het beeldend kunstwerk ligt, wekt bij de tekening des te meer verwondering omdat hier de middelen zo direct zijn.

Kees de Goede creeert met spiralende houtskoollijnen een diepe, lichtende ruimte waarin kleinere cirkels als planeten wegtollen. Twee hoofden kijken uit de schaduwen de diepte in, als over de balkonrand in de schouwburg. Ook Arno Kramer tekent, met houtskool, pastel en Siberisch krijt, kosmische visioenen: cirkels en ellipsen zweven in een sluier van lijnen, waarin zich een melkwegstelsel lichter aftekent.

Henk van Woerden maakt dromerige landschappen in een combinatie van technieken - potlood, pastel, collage. Er spreekt heimwee uit naar het verloren landschap van zijn jeugd, die hij in Zuid-Afrika doorbracht. Toch is het hem niet te doen om een specifieke plek, maar om een onbereikbaar land, het land zoals hij het als kind kende.

Recent werk van Van Woerden - pastels en schilderijen - is ook te zien bij galerie Espace in Amsterdam. De schilderijen zijn minder arcadisch dan de tekeningen: ze zijn eveneens een expressie van een natuurbeleving, maar zwaar van toon en somber, als een donkere, overwoekerde grot. In zijn pogingen zich te ontworstelen aan de herinneringen aan het Zuidafrikaanse landschap heeft het werk van Van Woerden in de afgelopen jaren aan uitdrukkingskracht gewonnen.

Stillevens

Hoe kan het traditionele stilleven opnieuw betekenis krijgen in de hedendaagse kunst? Door het te combineren met een hedendaagse, conceptuele vormtaal. Dat lijkt de gedachte van de Belgische Regine Verougstraete en de Oostenrijker Andreas Scharf. Beiden wonen in Wenen. Zij tonen bij galerie Witzenhausen Meijerink wandobjecten die ze samen hebben gemaakt.

Een schilderijtje van een dode vis (het aandeel van Verougstraete), dat een fragment lijkt te zijn uit een groter stilleven van vissen en zeevruchten, is gemonteerd tussen witte keukentegels met een bloemenrand (het aandeel van de conceptuele kunstenaar Scharf), wat een huiselijke tafereel oplevert. Elders flankeren monochrome vlakken met de woorden 'fuck' en 'kill' een geschilderde wijnrank met druiventrossen en een berg oude boeken. 'kill' lijkt bedoeld als het hedendaagse equivalent van vergankelijkheid en ijdelheid (gesymboliseerd door de boeken), en 'fuck' van vruchtbaarheid (de druiven).

De werken hebben een erg programmatisch karakter. Doordat ze in twee beeldtalen, een moderne en een traditionele, uiteenvallen missen ze een complexiteit die een boeiender resultaat zou kunnen opleveren. Dat is wel gelukt bij een schildering in grisaille van een in extase verkerende Heilige Theresia. Het hart van de voorstelling is vervangen door een lap blauw fluweel, die met de zinnelijkheid van de plooien en de kleur blauw die van oudsher het spirituele symboliseert, dezelfde dubbele betekenis heeft als de figuratieve voorstelling. Hier vullen de twee 'talen' elkaar aan.

Thomas Struth

De Duitse fotograaf Thomas Struth (36) ontving begin deze maand in Maastricht de Werner Mantz Prijs voor internationale fotografie. Ter gelegenheid hiervan is in het Provinciehuis een expositie gewijd aan de foto's van Werner Mantz (1901-1983), die vanaf 1932 in de Limburgse hoofdstad werkte. Bij de tentoonstelling hoort een prachtige catalogus. In zijn registraties van het industriele landschap van Zuid-Limburg toont Mantz zich een voorloper van Bernd en Hilla Becher. Je vraagt je af wat het echtpaar Becher hier nog aan toe te voegen heeft.

Foto's van Thomas Struth zijn te zien in galerie Paul Andriesse. Struth rekent zich tot de leerlingen van de Dusseldorfse 'Becher Schule'. Hij kreeg de prijs voor werk dat al jarenlang 'het alledaagse decor van de urbane omgeving in beeld brengt' en dat een symbiose toont 'van sociale en architectonische aspecten'.

Andriesse exposeert acht 'Museum Photographs' van Struth, opnamen van bezoekers in museumzalen van onder meer het Rijksmuseum en het Louvre. Het zijn zorgvuldig afgewerkte foto's, mooi natuurlijk van kleur (het werken met natuurlijk licht is een voorwaarde voor de Werner Mantz Prijs). Ik begrijp alleen niet goed wat bedoeld wordt met 'sociaal historische interesse'. De bezoekers zijn gevangen in de dodelijke verstarring van het moment, een typisch fotografisch effect dat een betekenisloze onheilssfeer teweegbrengt. De foto's van Struth zijn esthetisch verantwoorde, maar vooral kille en lege registraties van mensen tussen schilderijen.