Eigendom

Kan het voorkomen dat de componist Ligeti zichzelf een uitvoering van eigen werk onder zijn leiding moet ontraden? Bij voorbeeld als blijkt dat er een te groot verschil is tussen het oorspronkelijk door hem bedoelde en dat wat er nu te horen valt. Het is immers onmogelijk een droom of de weerslag daarvan identiek te herhalen. Groot of klein, er zit verschil in. En dat is maar goed ook. De muziekwereld zit immers al zo puriteins in elkaar. Die componist mag alleen zo gespeeld worden en deze uitsluitend op die manier. Muziek uit het verleden kan alleen maar zo en lento betekende in dat jaartal veel langzamer dan nu.

Een verstandig mens denkt dat dat wel voorbijgaat, dat het een modieuze gril betreft. Integendeel. Met de uitvinding van de zogenaamde authenticiteit is het allemaal nog veel erger geworden. Gelukkig bestaat dit soort gepacht waarheid-eigendomsrecht niet bij het toneel. Ja dag! Behalve dat de ene criticus nog veel beter weet hoe een auteur gespeeld moet worden dan de andere, weten de auteurs het nog beter. Nog veel beter weten de dode auteurs het. Sinds de dood van Brecht is zijn werk heilig verklaard, niet zozeer door hemzelf alswel door zijn schatbewaarders. Niets mag, alles ligt vast. Elk experiment is uit den boze. Voor Beckett geldt min of meer hetzelfde. Tot in het absurde wordt ons voorgeschreven hoe de werken moeten worden uitgevoerd. Waar gaat dat naar toe?

Niet alleen om zijn muziek moet Maurice Horsthuis geprezen worden. Hij durft zijn composities die voor het theater geschreven zijn volledig onafhankelijk opnieuw te laten uitvoeren. Zo gauw zie ik dat Ligeti niet doen. Er is moed voor nodig om toneelmuziek zelfstandig in de concertzaal te laten klinken. Dat dan blijkt dat die muziek kwaliteit genoeg bezit om te overleven is alleen maar meegenomen. Dat kon niemand vooraf voorspellen.

Voor mij persoonlijk was het een rare sensatie. Ik heb nogal wat muziektheater samen met de componist gemaakt. En de ervaring was alsof je goede bekenden tegenkwam, alleen aan de een ontbrak het hoofd en bij de ander was het gezicht intact maar was de rest verdwenen. Feit is dat componeren voor het theater kennelijk genoeg inspiratie levert om mooie muziek te maken. Van het een komt het ander. Tenminste, als je niet als een benarde angsthaas op je eigengereide ei blijft soezen. Dat ijle en gekwelde geclaim van 'zo moet het!' heeft de wereld en de mensheid nooit zienderogen veel verder gebracht. En de volgende keer doet iemand anders het toch gewoon anders?