Akihito's nachtelijk ritueel met de goden stuit op verzet

TOKIO, 23 nov. - De Japanse keizer Akihito heeft afgelopen nacht met een controversieel ritueel, de Daijosai - het Grote Voedsel Offer - de reeks ceremonieen van zijn troonsbestijging afgesloten. 'Folklore met staatsbelang', zo verdedigde de regering de voortzetting van een eeuwenoude shintoistische traditie waarin de nieuwe keizer een nacht doorbrengt met de goden van hemel en aarde en die van zijn voorvaderen.

'Een aanslag op de Japanse grondwet', noemden extreem-linkse groeperingen het ritueel. Wekenlang hebben ze met sabotage-acties geprotesteerd tegen de keizerlijke plechtigheden die, zo menen ze, de scheiding tussen staat en kerk hebben geschonden.

En de Nationale Raad van Christenen betitelde de ceremonie vooraf als 'een versterking van de keizer als afgodsbeeld'. Meer dan honderdduizend christenen zetten hun handtekening onder een petitie, een duizendtal ging in hongerstaking.

De 2,2 miljard yen (27 miljoen gulden) die was uitgetrokken voor de ceremonie komt niet uit de schatkist, maar uit een zogenaamd 'openbaar fonds', de Toelage voor het Keizerlijk Hof. Wegens de religieuze aard van het ritueel maakte de regering er geen nationale aangelegenheid van. Wel waren gisteravond premier Kaifu en zijn kabinet, de voorzitters van het Hoger- en Lagerhuis en vertegenwoordigers van de rechterlijke macht onder de 900 aanwezigen bij de Daijosai. De parlementariers van drie oppositiepartijen: de socialisten, de communisten en leden van de Komeito-partij, bleven uit protest weg.

Speciaal voor de Daijosai waren in de tuin van het keizerlijk paleis 39 houten gebouwen opgetrokken, die over enige tijd worden opengesteld voor het publiek, twee weken lang, om zo de uitgave van openbare gelden te rechtvaardigen.

Aan de Daijosai is een lange voorbereiding voorafgegaan van het speciale offer-menu. De rijst daarvoor werd in twee speciaal aangewezen rijstvelden geteeld, in zijden zakken gepolijst, volgens oud recept gekookt, geplet en tot rijstballen verwerkt. In afzondering offerde de keizer de rijst en andere feestelijke spijzen. Met de goden deed hij zich er tegoed aan, en met hen bracht hij de nacht door.

Daarna volgde het meest mysterieuze deel van de Daijosai. Akihito werd geacht gemeenschap te hebben met de zonnegodin Amaterasu, de mythische voorouder van Japan. Vervolgens transformeerde de keizer in een vrouw, werd bezwangerd door de goden en baarde daarop zichzelf, de nieuwe god-keizer. Hoe dat in zijn werk ging, weet alleen de keizer - het ritueel wordt mondeling van keizer op kroonprins overgeleverd.

Dat de Daijosai nadrukkelijk is geafficheerd als een traditioneel dankoffer-ritueel zint veel Japanse christenen niet; duizend van hen waren de afgelopen dagen, verspreid over het hele land, in hongerstaking gegaan. 'Het lijkt onschuldig, maar het is een staaltje van keizerverering. Ze hadden de keizer voor zijn troonsbestijging naar het parlement moeten laten komen, dan was duidelijk geweest hoe de verhoudingen liggen', aldus een woordvoerder.

Christenen vormen in Japan een buitenissige groep. Katholieken en protestanten bij elkaar tellen nog geen anderhalf procent van de totale bevolking. Ze zijn wellicht de enige Japanners voor wie religie iets betekent. De meeste Japanners zijn gelegenheidsgelovigen. Dezelfde mensen die met Nieuwjaar een bezoek brengen aan een shinto-tempel zien er geen been in om hun huwelijk in te laten zegenen in een kerk of kapel. Bij begrafenissen opteren de meesten juist weer voor een boeddistisch ritueel.

'Zelfs als christen ontkom je eigenlijk niet aan de buurtfestivals die rond een shinto-tempel worden gehouden. Als je het als folklore ziet, kun je er nog wel vrede mee hebben', zegt Minoru Kato, die meedeed aan de hongerstaking, 'maar shinto in verband brengen met de keizer, dat roept teveel associaties op met de toestand tot 1945, toen keizerverering staatsgodsdienst was.'

Had hij graag gezien dat de keizer, die na de oorlog 'mens is geworden', had geweigerd de Daijosai te uit te voeren? 'Dat is onmogelijk. Hij heeft geen eigen vrije wil. Hij is ondergeschikt aan het kabinet. Als het kabinet besluit dat de keizer als symbool van de Japanse staat de Daijosai uit moet voeren, dan is hij daar grondwettelijk toe verplicht.'