Protest Balten tegen 'intimidatie' Moskou

MOSKOU, 22 nov. De presidenten van de Baltische Sovjet-republieken Estland, Letland en Litouwen hebben zich gisteren in Riga gekeerd tegen 'de toenemende politieke intimidatie' van Moskou. Ze willen een gezamenlijke positie innemen tegenover het concept-unieverdrag dat president Michail Gorbatsjov vorige week in grote lijnen voor de Opperste Sovjet heeft ontvouwd. Estland, Letland en Litouwen weigeren op voorhand dit verdrag te tekenen.

In de ontwerp-tekst voor het verdrag wordt uitgegaan van het behoud van de huidige unie als staatskundige eenheid. De 'soevereine' republieken krijgen wel veel meer bevoegdheden maar moeten een aantal competenties (zoals de buitenlandse politiek, de defensie en een aantal hoofdlijnen uit het financieel-monetaire beleid) aan het centrum delegeren. Voor conflicten hierover zou een soort arbitrerende 'kamer van toetsing' in het leven moeten worden geroepen, aldus het voorstel van Gorbatsjov.

De Baltische republieken kunnen daar echter niet mee leven. 'Niets kan ons weerhouden van de weg die we hebben gekozen', aldus een medewerker van president Ruutel van Estland. Het enige doel is volgens hem nog steeds 'volledige soevereiniteit en onafhankelijkheid'.

De druk vanuit het centrum wordt echter wel opgevoerd. Vorige week probeerde premier Ryzjkov de Litouwse premier Prunskiene binnen zeven dagen tot concessies te dwingen door te dreigen met een blokkade. Prunskiene antwoordde toen, refererend aan het mogelijke ontslag van Ryzjkov: 'Over een week zit u hier niet meer'. Ryzjkov zit er echter nog steeds.

Ook de leiding van de Russische federatie, waarop de kleine Sovjet-republieken hun hoop hadden gevestigd, begint zich langzamerhand wat te distantieren van de drie staatjes. De bilaterale verdragen tussen Rusland en de Baltische landen zijn nog steeds niet getekend omdat de Russen zwart op wit weigeren te erkennen dat de Sovjet-Unie in 1940 Estland heeft bezet, zoals Tallinn het in het ontwerp heeft geformuleerd, en bovendien eisen dat een dubbel staatsburgerschap mogelijk wordt gemaakt. In de Baltische republieken is daarover een verhit debat gaande. Een meerderheid in de parlementen tendeert er naar om slechts een nationaliteit toe te staan. Dat zou de Russische minderheden dwingen om hun eigen achtergrond te verloochen dan wel af te zien van een groot aantal burgerrechten.