Onderzoek: soms wordt onterechte diagnose gesteld; Psychiatrie mist kennis over achtergrond van allochtonen

Niet bekend

In Nederland bestaat nauwelijks deskundigheid op het gebied van psychiatrische zorg voor allochtonen en er is weerstand tegen de idee dat die deskundigheid er moet komen. Dat zijn de conclusies van een binnenkort te verschijnen onderzoek naar de knelpunten in de intramurale hulpverlening aan Surinamers en Antillianen. 'Mensen die denken dat er geen betere psychiatrie bestaat dan de westerse, die bovendien menen dat ze klaar waren, krijgen nu te horen dat ze moeten bijscholen. Dat is heel ingrijpend', aldus onderzoeker mevrouw R. Wesenbeek.

Niet bekend

Het onderzoek is gedaan in het provinciaal ziekenhuis Santpoort dat Amsterdam als verzorgingsgebied heeft. Van de ruim 1.100 patienten is in dit ziekenhuis ongeveer 25 procent van niet-Nederlandse afkomst. Op sommige afdelingen, zoals de opname, de plek waar iedereen een ziekenhuis binnenkomt, ligt dat percentage hoger. Daar staat tegenover dat allochtonen in het dure, als 'erg westers' beschouwde psychotherapeutische circuit nauwelijks terecht komen.

Het aantal niet-Nederlanders in psychiatrische ziekenhuizen zal toenemen, zo wordt verwacht. Van de huidige Amsterdamse bevolking tussen nul en zeventien jaar is 50 procent allochtoon. In de jeugdzorg bestaat 80 procent van de clienten al uit niet-Nederlanders. Hoewel het onderzoek naar problemen in de psychiatrie voor buitenlanders zich heeft toegespitst op de situatie in Santpoort, wijkt het beeld volgens de onderzoekers niet af van andere psychiatrische centra in de Randstad.

Wesenbeek, sociaal-pedagoog maar sinds een paar jaar volledig werkzaam als coordinator 'etnopsychiatrie' in Santpoort, bezocht in 1987 een Brits psychiatrisch ziekenhuis en maakte daar kennis met de 'transcultural unit', een team van deskundigen van verschillende nationaliteiten dat al in de jaren zeventig is opgericht. Die methode bleek niet toepasbaar in Nederland omdat hier nauwelijks psychiatrisch geschoolde allochtonen zijn.

Begrip kweken voor een op meer culturen gerichte psychiatrie in Nederland riep weerstand op. 'Het idee dat deze patienten een minderheid vormden die zich maar moest aanpassen, leefde sterk. Bovendien, zo werd gezegd, is een allochtoon niet anders gek dan een Nederlander.' Dat de theorieen van de in Nederland geldende psychiatrie niet als uitgangspunt zouden kunnen dienen voor de behandeling van mensen uit culturen waarin bijvoorbeeld het individu een veel minder prominente plaats inneemt dan in de westerse, wilde er bij de meeste deskundigen niet in.

Maar uit het in 1988 begonnen onderzoek naar knelpunten bij de behandeling van Surinamers en Antillianen, de grootste groep allochtone patienten, blijkt dat de zware diagnose 'paranoid schizofreen' bij mensen uit het Caraibisch gebied veel vaker wordt gesteld dan bij andere patienten. Volgens R. Uda, als allochtoon orthopedagoog betrokken bij het onderzoek, is dat een gevolg van het feit dat behandelende artsen de angst van de patient aanzien voor agressie: 'Surinamers maken vaak gebruik van non-verbale taal. Dat zwaaien met de armen geeft de arts de indruk dat de patient agressief is.

Wesenbeek: 'Er is een stroming die zegt dat je zonder voldoende kennis van de sociaal-culturele positie van de buitenlandse patient en zonder vaardigheid om met hem om te gaan, een goede diagnose kan stellen. Die wijst op Engels en Amerikaans psychiatrisch onderzoek waaruit blijkt dat onder meer mensen uit het Caraibisch gebied veel vaker gek zijn dan anderen. Maar ook in Engeland en Amerika vraagt men zich af of het vaak stellen van de diagnose paranoid-schizofreen te maken heeft met een gebrek aan kennis en kunde.'

De onderzoekers vragen het ziekenhuis in Santpoort hun medewerkers te verplichten zich bij te scholen in de etnopsychiatrie. 'De doelgroep verandert en dus moet in de organisatie het aanbod van zorg en deskundigheid veranderen. Maar het is schokkend te constateren hoe slecht opleidingen inspelen op de ontwikkelingen', aldus Wesenbeek.

Het verzoek geldt ook andere psychiatrische ziekenhuizen. In het personeelsbestand moet een duidelijker afspiegeling komen van de multi-etnische populatie van een ziekenhuis. Wat dat betreft heeft de directie van het ziekenhuis in Santpoort al een voorstel gehonoreerd. Enkele maanden geleden is het initiatief genomen om een multi-etnisch opleidingsproject te ontwikkelen voor B-verpleegkundigen. De belangstelling is groot. In januari begint de opleiding van 20 Surinaamse en Antilliaanse leerlingen. Ook heeft de directie van Santpoort besloten om bij vacatures voorrang te verlenen aan kandidaten uit etnische minderheden. Uda: 'De allochtone verpleegkundigen moeten gaan fungeren als intermediair op een afdeling. In feite kunnen ze straks meer dan de zittende verpleegkundigen. Het zijn de specialisten van de toekomst.'