Mazowiecki treedt bij verlies direct af

WARSCHAU/LUBLIN, 22 nov. De Poolse premier Mazowiecki zal onmiddellijk aftreden als hij zondag de tweede ronde van de presidentsverkiezingen niet haalt. De positie van de premier lijkt in gevaar te komen door de tot voor kort onbekende kandidaat Stanislaw Tyminski die volgens recente peilingen meer steun heeft dan Mazowiecki.

'Als ik de tweede ronde niet haal, leg ik mijn functie meteen neer, ' aldus Mazowiecki gisteravond op zijn laatste campagnebijeenkomst. In de Technische Universiteit van Warschau sprak hij, juist teruggekeerd uit Parijs, een menigte van duizenden mensen toe. Mazowiecki werd er vergezeld door vrijwel alle kopstukken van de Burgerbeweging voor Democratische Actie (ROAD) en enkele ministers. 'Ik zal deze verkiezingen winnen, ' zei de premier in de marmeren hal van de universiteit.

Ondanks Mazowiecki's optimisme is in zijn staf paniek uitgebroken. Volgens de laatste verkiezingspeiling kan Walesa met 28 procent rekenen op de grootste aanhang. Op de tweede plaats komt echter niet Mazowiecki, maar de zakenman Tyminski, met 21 procent. De premier zou slechts zeventien procent behalen. Een groot deel van de kiezers, ruim twintig procent, heeft nog geen keuze gemaakt.

De snelle opkomst van Tyminski, een Pool die twintig jaar geleden naar Canada emigreerde en er zakenman en miljonair werd, is een verrassing. Tyminski (42), in het bezit van de Poolse, de Canadese en de Peruaanse nationaliteit, werd door de staf van Walesa en Mazowiecki als een absolute buitenstaander gezien. Hij lijkt veel proteststemmen te vergaren en steun te krijgen van kiezers die Mazowiecki te slap en Walesa ongeschikt voor het hoogste ambt vinden. Vorige week stond de 'Canadese Pool' nog op acht procent, nu heeft hij Mazowiecki ingehaald. Het verschil tussen beiden is groter dan de twee procent die het onderzoekbureau CBOS als 'afwijkingsmarge' aangeeft.

Die snelle opkomst heeft in het kamp van Mazowiecki tot paniek geleid. 'Het zou een schande zijn als Polen in een tweede ronde moet kiezen tussen Walesa en Tyminski, ' aldus Gazeta Wyborc(NOT)a, de krant die Mazowiecki steunt. 'Polen zou in Europa niet meer serieus worden genomen.' De regering en de verkiezingsstaf van Mazowiecki zijn inmiddels in de tegenaanval gegaan en hebben Tyminski wiens woorden nooit serieus werden genomen beschuldigd van smaad. Het openbaar ministerie is bezig met een onderzoek omdat Tyminski de premier 'verraad' heeft verweten. 'Mazowiecki is een landverrader, hij verkoopt Polen aan het buitenland.'

Zowel de Poolse staatstelevisie als de Gazeta Wyborcza oefent scherpe kritiek uit op Tyminski. Hij zou zich hebben vergist in het aantal bedrijven dat in aanmerking komt voor privatisering, hij zou de waarde van de bedrijven hebben verwisseld met de omzet, en bovendien zou hij minder rijk zijn dan hij doet voorkomen. Ministers vragen zich in het openbaar af hoe Tyminski aan zijn geld komt en welke banden hij had met het oude regime. 'Als dit zo doorgaat zullen wij zijn documenten eens uit het archief halen, ' aldus de minister van binnenlandse zaken. 'Tyminski is psychisch gestoord, hij is ongeschikt voor het presidentschap want hij weet niets van Polen, ' zo schrijft Gazeta Wyborcza. Hij zou wegens psychische problemen zijn afgekeurd voor militaire dienst. Tyminski echter houdt vast aan de beschuldigingen en steunt ook de mijnwerkers in Zuid-Polen die deze week in staking zijn gegaan. 'Ik ben een nieuwe kracht in Polen, ik zal de oude gezichten verdrijven en nieuw elan in dit land brengen zoals ik van mijn computerbedrijf in Canada een succes heb gemaakt, ' zei hij gisteren in Warschau.

Belachelijk

Walesa noemt Tyminski 'een Canadese clown die de Polen wil opkopen'. Op een verkiezingsbijeenkomst in Lublin zei Walesa gisteren dat Tyminski door de mazen van de wet is geslopen. 'Er zit een groot gat in de kieswet. Een kandidaat voor het presidentschap moet in Polen leven en wonen. Tyminski is goed voor de politieke hygiene, maar als hij de tweede ronde haalt maken wij ons totaal belachelijk. Het zou verschrikkelijk zijn als ik het tegen een obscure zakenman moet opnemen.' Walesa stelde voor een inzamelingsactie te houden om Tyminski 'op te kopen en hem naar een vakantie-eiland in het Caribisch gebied te sturen.' Hij deed Tyminski af als een 'kleine zakenman die beter in het Andes-gebergte kan blijven.' Volgens waarnemers vreest Walesa de onbekende 'Stan' Tyminski omdat de miljonair uit Toronto ook een populist is die kiezers aan zich bindt met slogans. 'Walesa kan Mazowiecki bespelen, hij weet hoe hij hem moet aanvallen, maar Tyminski is een onbeschreven blad. Zijn kracht is dat hij nieuw en fris is op het politieke toneel, ' aldus een medewerker van CBOS.

De opkomst van Tyminski maakt de uitkomst van de verkiezingen zeer ongewis. Door de harde aanvallen van Mazowiecki en Walesa is de rijke 'Pool-Canadees-Peruviaan' in de positie van underdog gedrukt, een rol met onvoorspelbare uitwerkingen. Bovendien weet niemand of de gerechtelijkse stappen en de kritiek iets uithalen. De peilingen zijn genomen voordat de sfeer van schandalen ontstond.

Hoe de 'Tyminski-factor' ook zal uitpakken, waarschijnlijk haalt geen van de zes kandidaten een meerderheid in de eerste ronde: de tweede ronde op 9 december tussen de twee koplopers lijkt nodig. Het optreden van Tyminski kan echter ernstige gevolgen hebben omdat Polen bij een eventueel aftreden van Mazowiecki geen premier heeft, terwijl de strijd om het presidentschap nog bezig is en het parlement begin volgend jaar pas wordt gekozen. Polen zou dan politiek stuurloos zijn en zo vrezen kringen rondom de regering in Europa worden aangezien voor een politiek circus.