Margaret Thatcher stapt op; Hurd en Major stellen zich kandidaat voor leiderschap Conservatieven

LONDEN, 22 nov. Premier Margaret Thatcher van Groot-Brittannie treedt af. Zij blijft haar functie vervullen tot de Conservatieve Partij uiterlijk volgende week donderdag beslist heeft over een nieuwe leider.

Behalve de voormalige minister van defensie Michael Heseltine, hebben nu ook de huidige minister van buitenlandse zaken, Douglas Hurd, en de minister van financien, John Major, de weg vrij geacht om zich kandidaat te stellen voor het leiderschap.

In een verklarende, schriftelijke toelichting zei de premier vanmorgen: 'Ik ben tot de slotsom gekomen dat de eenheid van de partij en de vooruitzichten op een overwinning bij algemene verkiezingen het meest gediend zouden zijn met mijn aftreden'. Gisteren nog had de premier gezegd: 'Ik vecht door en ik vecht om te winnen', maar advies van individuele ministers uit haar kabinet en van adviseurs daarbuiten hebben haar er kennelijk uiteindelijk van overtuigd dat voldoende aanhang voor haar kandidatuur in een tweede ronde van de strijd om het leiderschap niet langer kon worden gegarandeerd.

Het nieuws van Thatchers vertrek, vijftien jaar na haar aantreden als partijleider en ruim elf jaar na haar intrek in de premierswoning in 10 Downing Street, sloeg allerwegen als een bom in. De premier nam haar besluit vanmorgen in alle vroegte en confronteerde daarmee de kabinetsvergadering van negen uur. Om 9.40 uur, ruim twee uur voor het verstrijken van de termijn waarop kandidaten voor het leiderschap van de partij zich nog konden melden, werd het nieuws bekend. Een uur later arriveerden de eerste boeketten, die op hun gang naar binnen somber kijkende ministers op weg naar buiten kruisten.

Toen er nog maar een uur te gaan was, meldden eerst Douglas Hurd en toen John Major zich als kandidaten voor Thatchers opvolging. Naar verluidt heeft Thatcher haar kabinet opgedragen ervoor te zorgen dat in elk geval Heseltine de strijd niet wint. Een minister herhaalde haar woorden, vanmorgen na aankondiging van haar besluit: 'Wat zit de wereld toch vreemd in elkaar. Ik heb drie verkiezingsoverwinningen behaald en ik weet zeker dat de meerderheid van de partij nog steeds achter me staat'.

Partijvoorzitter Kenneth Baker noemde het besluit 'een voor de premier typerende moedige en onzelfzuchtige beslissing, waarbij het land en de partij eerst komen'. Margaret Thatcher was 'de grootste premier die dit land in vredestijd gekend heeft'. 'Ik denk niet dat we nog eens iemand van zo'n statuur zullen meemaken.'

Michael Heseltine, wiens kansen om de plaats van Thatcher in te nemen aanzienlijk kleiner worden nu haar aanwezigheid andere kandidaten niet langer in de weg staat, prees de verdiensten van de premier en onderstreepte dat hij een strijd tussen meer kandidaten verwelkomt.

Oppositieleider Neil Kinnock, die vanmiddag in het Lagerhuis een motie van wantrouwen in de regering verdedigt, waarop Thatcher nog zal antwoorden, verwelkomde Thatchers vertrek. 'Goed nieuws, heel goed nieuws, ik kan echt niet anders zeggen', aldus de Labourleider stralend. 'Hier hebben ik en miljoenen Britten op zitten wachten, het zou oneerlijk zijn als ik daarvoor niet zou uitkomen.'

Kinnock was wel bereid Thatchers 'fysieke moed en enorme veerkracht' te prijzen, 'die ver uitsteekt boven de eigenschappen van degenen die zich nu tegen haar keren'. SLD-leider Paddy Ashdown verwelkomde haar besluit en zei dat het tijdperk van Thatcher en van 'Thatcherism' nu voorbij is en dat frisse ideeen hun kans moeten krijgen. In de City was de reactie op Thatchers aankondiging positief, naar analisten zeiden omdat nu een periode van onzekerheid werd afgesloten.