HANDVEST VAN PARIJS VOOR EEN NIEUW EUROPA

Wij, de staatshoofden en regeringsleiders van de staten die deelnemen aan de Conferentie over Veiligheid en Samenwerking in Europa, zijn bijeengekomen in Parijs in een tijd van diepgaande verandering en historische verwachtingen. Het tijdperk van tegenstelling en verdeeldheid van Europa is geeindigd. Wij verklaren dat van nu af aan onze betrekkingen gebaseerd zijn op respect en samenwerking.

Europa is zich aan het bevrijden van de erfenis van het verleden. Dankzij de moed van mannen en vrouwen, de wilskracht van de volkeren en de kracht van de ideeen van de Slotakte van Helsinki breekt in Europa een nieuw tijdperk aan van democratie, vrede en eenheid.

Het is nu tijd om de hoop en verwachtingen die onze volkeren tientallen jaren gekoesterd hebben te vervullen: vastberaden gebondenheid aan democratie die berust op mensenrechten en fundamentele vrijheden; welvaart door economische vrijheid en sociale rechtvaardigheid; en gelijke veiligheid voor al onze landen.

Rechten van de mens, democratie en de rechtsstaat

Wij verbinden ons ertoe democratie als het enige regeringsstelsel van onze naties op te bouwen, te bevestigen en te versterken. Bij dit streven zullen wij vasthouden aan het volgende: De rechten van de mens en de fundamentele vrijheden zijn het geboorterecht van alle mensen, zij zijn onvervreemdbaar en worden gegarandeerd door de wet. Hun bescherming en bevordering is de eerste verantwoordelijkheid van een regering. Eerbied voor deze rechten en vrijheden is een essentiele waarborg tegen een oppermachtige staat. Naleving en volledige uitoefening ervan vormen de grondslag van vrijheid, rechtvaardigheid en vrede.

Een democratische regering is gebaseerd op de wil van het volk, die regelmatig tot uitdrukking wordt gebracht in vrije en eerlijke verkiezingen. Het fundament van democratie is eerbied voor de menselijke persoon en het primaat van het recht. Democratie is de beste waarborg voor vrijheid van meningsuiting, verdraagzaamheid voor alle maatschappelijke groeperingen en gelijke kansen voor iedereen. Democratie is vertegenwoordigd en pluralistisch van karakter en vereist dat rekenschap wordt afgelegd aan de kiezers, dat de overheid zich houdt aan de wet en dat onpartijdig recht wordt gesproken. Niemand staat boven de wet.

Wij bevestigen dat, zonder onderscheid, ieder individu het recht heeft op: vrijheid van denken, geweten en godsdienst of geloof, vrijheid van meningsuiting, vrijheid van vereniging en vreedzame vergadering, vrijheid van beweging;

niemand blootgesteld mag worden aan: willekeurige gevangenneming of gevangenhouding, martelingen of andere wrede, onmenselijke of vernederende behandeling of

bestraffing;

iedereen ook het recht heeft: zijn rechten te kennen en uit te oefenen, deel te nemen aan vrije en eerlijke verkiezingen, op een eerlijk en openbaar proces indien hij beschuldigd wordt van een strafbaar feit, eigendom te bezitten, alleen of samen met anderen, en een eigen bedrijf uit te oefenen, zijn economische, sociale en culturele rechten uit te oefenen.

Wij bevestigen dat de etnische, culturele, linguistische en godsdienstige identiteit van nationale minderheden beschermd zal worden, en dat personen die tot nationale minderheden behoren het recht hebben die identiteit vrij tot uitdrukking te brengen, te bewaren en te ontwikkelen zonder enige discriminatie en in volledige gelijkheid voor de wet.

Wij zullen garanderen dat iedereen toegang heeft tot doeltreffende nationale of internationale rechtsmiddelen tegen enigerlei aantasting van zijn rechten.

Volledige eerbied voor deze geboden is de vaste grondslag waarop wij het nieuwe Europa willen bouwen.

Onze staten zullen samenwerken en elkander steunen met het doel de democratische verworvenheden onomkeerbaar te maken.

Economische vrijheid en verantwoordelijkheid

Economische vrijheid, sociale rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid voor het milieu zijn onontbeerlijk voor welvaart.

De vrije wil van het individu, uitgeoefend in een democratie en beschermd door het primaat van het recht, vormt de noodzakelijke basis voor een voorspoedige economische en sociale ontwikkeling. Wij zullen economische activiteit bevorderen die de waardigheid van de mens eerbiedigt en ondersteunt.

Vrijheid en politiek pluralisme zijn noodzakelijke elementen in ons gemeenschappelijke streven markteconomieen te ontwikkelen, naar duurzame economische groei, welvaart, sociale rechtvaardigheid, toenemende werkgelegenheid en efficient gebruik van economische hulpbronnen. Het is in ons aller belang dat de overgang naar een markteconomie door landen die dat nastreven, slaagt. Het zal ons in staat stellen te delen in een hoger niveau van welvaart. Wij zullen samenwerken voor dit gemeenschappelijke doel.

Bescherming van het milieu is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van al onze naties. Wij steunen nationale en regionale inspanningen op dit terrein, maar moeten ook de dringende noodzaak onder ogen zien van gemeenschappelijke actie op een ruimere schaal.

Vriendschappelijke betrekkingen tussen de deelnemende staten

Nu een nieuw tijdperk daagt in Europa, zijn wij vastbesloten de vriendschappelijke betrekkingen en de samenwerking tussen de staten van Europa, de Verenigde Staten en Canada uit te breiden en te versterken, en vriendschap tussen onze volkeren te bevorderen.

Teneinde democratie, vrede en eenheid in Europa te steunen en te bevorderen, verklaren wij plechtig onze volledige gebondenheid aan de tien beginselen van de Slokakte van Helsinki. Wij bevestigen de tien beginselen onveranderd geldig blijven en dat wij vastbesloten zijn ze in praktijk te brengen. Al de beginselen zijn gelijkelijk en zonder voorbehoud geldig, waarbij elk wordt uitgelegd rekening houdende met de andere. Zij vormen de grondslag voor onze betrekkingen.

In overeenstemming met onze verplichtingen op grond van het handvest van de Verenigde Naties en de Slotakte van Helsinki, hernieuwen wij onze belofte ons te onthouden van de dreiging met of het gebruik van geweld tegen de territoriale integriteit of de politieke onafhankelijkheid van een staat of van optreden dat op enigerlei andere wijze strijdig is met de beginselen of doelstellingen van deze documenten. Wij herinneren eraan dat niet-naleving van de verplichtingen krachtens het Handvest van de Verenigde Naties een schending van het internationale recht is.

Wij bevestigen onze verplichting om geschillen met vreedzame middelen te beslechten. Wij besluiten intrumenten te ontwikkelen om conflicten tussen de deelnemende staten te voorkomen en op te lossen.

In het licht van de beeindiging van de Europese deling, zullen wij streven nar een nieuwe kwaliteit in onze veiligheidsbetrekkingen, waarbij wij ieders vrijheid van keuze in dat opzicht volledig eerbiedigen. Veiligheid is ondeelbaar en de veiligheid van iedere deelnemende staat is onlosmakelijk verbonden met die van alle andere. Wij beloven daarom samen te werken bij het versterken van onderling vertrouwen en veiligheid en bij het bevorderen van wapenbeheersing en ontwapening.

Wij verwelkomen de gemeenschappelijke verklaring van tweeentwintig staten over de verbetering van hun betrekkingen.

Onze betrekkingen zullen rusten op onze gemeenschappelijke gehechtheid aan democratische waarden en op de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden. We zijn ervan overtuigd dat om vrede en veiligheid tussen onze staten te versterken, de bevordering van democratie en eerbiediging en doeltreffende uitoefening van mensenrechten onontbeerlijk zijn. Wij bevestigen de gelijke rechten van volkeren en hun recht op zelfbeschikking in overeenstemming met het handvest van de Verenigde Naties en met de betreffende normen van het internationale recht, met inbegrip van de normen die betrekking hebben op de territionale integriteit van staten.

Om economische, sociale, milieu-, culturele en humanitaire problemen op te lossen zijn wij vastbesloten om ons politiek overleg te versterken en onze samenwerking uit te breiden. Deze gemeenschappelijke vastberadenheid en onze groeiende onderlinge afhankelijkheid zullen helpen om het wantrouwen van decennia te boven te komen, de stabiliteit te vergroten en een verenigd Europa te bouwen.

Wij willen dat Europa een bron van vrede is, die open staat voor dialoog en samenwerking met andere landen, uitwisseling verwelkomt en die betrokken is bij het zoeken naar gemeenschappelijke antwoorden op de uitdagingen van de toekomst.

Veiligheid

Onze vriendschappelijke betrekkingen zullen baat vinden bij de bevestiging van democratie en bij vergrote veiligheid.

Wij verwelkomen de ondertekening van het verdrag over conventionele strijdkrachten in Europa door tweeentwintig staten, dat zal leiden tot lagere niveaus van strijdkrachten. Wij ondersteunen de aanvaarding van een aantal inhoudsvolle nieuwe vertrouwen- en veiligheidsbevorderende maatregelen die zullen leiden tot meer openheid en vertrouwen tussen alle deelnemende staten. Dit zijn belangrijke stappen naar grotere stabiliteit en veiligheid in Europa.

De weergaloze vermindering van strijdkrachten die het gevolg is van het verdrag over conventionele strijdkrachten in Europa zal, samen met nieuwe benaderingen van veiligheid en samenwerking binnen het CVSE-proces, leiden tot een nieuwe gewaarwording van veiligheid in Europa en een nieuwe dimensie in onze betrekkingen. In dit verband erkennen wij volledig het recht van staten om hun eigen voorzieningen te treffen op het gebied van veiligheid.

Eenheid

Een geheeld en vrij Europa vraagt om een nieuw begin. Wij nodigen onze volken uit deel te nemen aan dit grootse streven.

Wij nemen met grote voldoening kennis van het verdrag inzake de definitieve regeling met betrekking tot Duitsland, dat op 12 september 1990 in Moskou werd ondertekend en wij verwelkomen oprecht het feit dat het Duitse volk zich in een staat verenigd heeft, in overeenstemming met de beginselen van de slotakte van de Conferentie over Veiligheid en Samenwerking in Europa en in volledige overeenstemming met zijn buren. De totstandkoming van de nationale eenheid van Duitsland is een belangrijke bijdrage aan een rechtvaardige en duurzame vreedzame orde voor een verenigd democratisch Europa dat zich bewust is van zijn verantwoordelijkheid voor stabiliteit, vrede en samenwerking.

De deelname van zowel Noordamerikaanse als Europese staten is een wezenlijk kenmerk van de CVSE; zij ligt ten grondslag aan de successen in het verleden en is van wezenlijk belang voor de toekomst van de CVSE. De blijvende gehechtheid aan gemeenschappelijke waarden en ons gemeenschappelijk erfgoed zijn de banden die ons samenbinden. Met alle rijke verscheidenheid van onze naties, zijn wij verenigd in onze verplichting om onze samenwerking op alle terreinen uit te breiden. De uitdagingen waar wij voor staan, kunnen alleen aangepakt worden door gemeenschappelijk handelen, samenwerking en solidariteit.

De CVSE en de wereld

Het lot van onze naties is verbonden met dat van alle andere naties. Wij geven onze volle steun aan de Verenigde Naties en aan de versterking van diens rol bij het bevorderen van internationale vrede, veiligheid en rechtvaardigheid. Wij bevestigen onze gebondenheid aan de beginselen en doelstellingen van de Verenigde Naties zoals die zijn vastgelegd in het Handvest en wij veroordelen alle schendingen van deze beginselen. Wij stellen met voldoening vast dat de Verenigde Naties een groeiende rol om het wereldtoneel speelt en dat haar doeltreffendheid groeit, geholpen door de verbetering van de betrekkingen tussen onze staten.

Bewust van de verschrikkelijke noden van een groot deel van de wereld, verbinden wij ons tot solidariteit met alle andere landen. Daarom doen wij van vandaag vanuit Parijs een oproep uitgaan aan alle naties van de wereld. Wij staan klaar om met alle staten en met elk van hen samen te werken in een gemeenschappelijk streven, de gemeenschap van fundamentele menselijke waarde te beschermen en te bevorderen.

Richtlijnen voor de toekomst

Uitgaande van onze vaste verplichting tot volledige tenuitvoerlegging van alle CVSE-beginselen en -bepalingen, besluiten we nu een nieuwe impuls te geven aan de evenwichtige en alomvattende ontwikkeling van onze samenwerking teneinde te voldoen aan de behoeften en verwachtingen van onze volken.

De menselijke dimensie

Wij verklaren dat onze eerbied voor de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden onherroepelijk is. Wij zullen de bepalingen betreffende de menselijke dimensie van de CVSE volledig uitvoeren en erop voortbouwen.

Uitgaande van het document van de zitting in Kopenhagen van de conferentie inzake de menselijke dimensie, zullen wij samenwerken om democratische instellingen en de rechtsstaat te versterken. Met dat doel besluiten wij een seminar van deskundigen bijeen te roepen in Oslo van 4 tot 15 november 1991.

Vastbesloten om de rijke bijdrage van nationale minderheden aan ons maatschappelijk leven aan te moedigen, nemen wij het op ons hun situatie verder te verbeteren. Wij bevestigen onze diepe overtuiging dat vriendschappelijke betrekkingen tussen onze volken evenals vrede, gerechtigheid, stabiliteit en democratie vereisen dat de etnische, culturele, linguistische en godsdienstige identiteit van nationale minderheden beschermd wordt en dat voorwaarden worden geschapen voor de bevordering van die identiteit. Wij verklaren dat vraagstukken betreffende nationale minderheden alleen onder democratische omstandigheden op bevredigende wijze kunnen worden opgelost. Verder erkennen wij dat de rechten van personen die behoren tot nationale minderheden volledig geeerbiedigd moeten worden als onderdeel van de universele rechten van de mens. Bewust van de dringende noodzaak om meer samen te werken op het gebied van nationale minderheden en voor een betere bescherming te zorgen, besluiten wij een bijeenkomst van deskundigen op het gebied van nationale minderheden te beleggen, die zal plaatsvinden in Geneve van 1 tot 19 juli 1991.

Wij geven uiting aan onze vastbeslotenheid alle vormen van rassen- en etnische haat, antisemitisme, vreemdelingenhaat en discriminatie tegen wie dan ook evenals vervolging op religieuze en ideologische gronden te bestrijden.

In overeenstemming met onze CVSE-verplichtingen, onderstrepen wij dat vrijheid van beweging en contacten tussen onze burgers evenals vrij verkeer van informatie en ideeen van doorslaggevend belang zijn voor het voortbestaan en de ontwikkeling van vrije samenlevingen en bloeiende culturen. Wij verwelkomen de toename van toerisme en bezoeken tussen onze landen.

Het mechanisme van de menselijke dimensie heeft zijn nut bewezen en wij zijn daarom vastbesloten het uit te breiden met nieuwe procedures omvattende onder meer de diensten van deskundigen of een rooster van vooraanstaande persoonlijkheden met ervaring op het gebied van mensenrechtenkwesties die onder het mechanisme aan de orde gesteld zouden kunnen worden.

In de context van het mechanisme zullen wij voorzieningen treffen om individuen te betrekken in de bescherming van hun rechten. Wij nemen daarom op ons onze verplichtingen in dit opzicht verder te ontwikkelen, in het bijzonder op de zitting in Moskou van de conferentie inzake de menselijke dimensie, zonder iets af te doen aan de verplichtingen op grond van bestaande internationale verdragen waarbij onze staten partij kunnen zijn.

Wij erkennen de belangrijke bijdrage van de Raad van Europa aan de bevordering van de rechten van de mens en de beginselen van democratie en de rechtsstaat evenals aan de ontwikkeling van culturele samenwerking. Wij verwelkomen de stappen van verschillende deelnemende staten om lid te worden van de Raad van Europa en toe te treden tot diens Europese Conventie inzake de bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden. Wij verwelkomen eveneens de bereidheid van de Raad van Europa om zijn ervaring beschikbaar te stellen aan de CVSE.

Veiligheid

De veranderende politieke en militaire omgeving in Europa opent nieuwe mogelijkheden voor gemeenschappelijke inspanningen op het terrein van militaire veiligheid. Wij zullen voortbouwen op de belangrijke resultaten die bereikt zijn in het verdrag over conventionele strijdkrachten in Europa en in de onderhandelingen over vertrouwenwekkende en veiligheidsbevorderende maatregelen. Wij verbinden ons de CSBM-onderhandelingen voort te zetten op basis van hetzelfde mandaat, en ze te besluiten met het oog op de Vervolgbijeenkomst van de CVSE die in 1992 in Helsinki gehouden zal worden. Wij verwelkomen eveneens het besluit van de betrokken deelnemende staten de onderhandelingen voort te zetten met hetzelfde mandaat en te proberen ze niet later dan de vervolgbijeenkomst van Helsinki te besluiten. Na een periode voor nationale voorbereidingen kijken wij uit naar een meer gestructureerde samenwerking op veiligheidsgebied tussen alle deelnemende staten en naar discussies en consultaties tussen de 34 deelnemende staten met als doel tegen 1992, na de afsluiting van de Vervolgbijeenkomst van Helsinki nieuwe onderhandelingen te beginnen die openstaan voor alle deelnemende staten over ontwapening en het versterken van vertrouwen en veiligheid.

Wij roepen ertoe op het verdrag inzake een effectief verifieerbare, wereldwijde en alomvattende uitbanning van chemische wapens zo snel mogelijk af te sluiten en wij hebben het voornemen tot de oorspronkelijke ondertekenaars van het verdrag te behoren.

Wij bevestigen opnieuw het belang van het 'Open Skies' initiatief en roepen er toe op de onderhandelingen zo snel mogelijk met succes af te sluiten.

Hoewel de dreiging van een conflict in Europa verminderd is, bedreigen andere gevaren de stabiliteit van onze samenlevingen. Wij zijn vastbesloten samen te werken bij het verdedigen van democratische instellingen tegen activiteiten die de onafhankelijkheid, soevereine gelijkheid of territoriale integriteit van de deelnemende staten schenden. Daartoe behoren illegale activiteiten waarbij druk van buiten, dwang en subversie gebruikt worden.

Wij veroordelen zonder voorbehoud alle daden, methoden en praktijken van het terrorisme als misdadig en wij verklaren vastbesloten te zijn om aan de uitbanning ervan te werken, zowel bilateraal als door multilaterale samenwerking. Wij zullen ons ook aaneensluiten ter bestrijding van de illegale handel in verdovende middelen.

Omdat wij er ons van bewust zijn dat de vreedzame regeling van geschillen een essentiele aanvulling vormt op de plicht van staten om af te zien van de dreiging met of het gebruik van geweld, en dat beide essentiele factoren zijn voor de handhaving en versterking van de internationale vrede en veiligheid, zullen wij niet alleen zoeken naar doeltreffende manieren om met politieke middelen, potentiele conflicten te voorkomen, maar ook, in overeenstemming met het internationale recht, geschikte instrumenten te vinden voor de vreedzame oplossing van geschillen die zouden kunnen opkomen. We nemen het daarom op ons nieuwe vormen van samenwerking op dit gebied te zoeken, in het bijzonder een reeks van methoden voor de vreedzame regeling van geschillen, inclusief de verplichte betrokkenheid van een derde partij. We benadrukken dat in dit verband volledig gebruik gemaakt zal moeten worden van de gelegenheid die de bijeenkomst inzake de vreedzame regeling van geschillen zal bieden die begin 1991 bijeen zal komen in Valetta.

Economische samenwerking

Wij benadrukken dat economische samenwerking gebaseerd op de markteconomie een wezenlijk element van onze betrekkingen vormt en een belangrijke bijdrage zal leveren aan de opbouw van een welvarend en verenigd Europa. Democratische instellingen en economische vrijheid zijn bevorderlijk voor economische en sociale vooruitgang, zoals erkend is in het document van de conferentie van Bonn inzake economische samenwerking, waarvan wij de resultaten krachtig ondersteunen.

We beklemtonen dat samenwerking op het terrein van economie, wetenschap en technologie nu een belangrijke pijler van de CVSE is. De deelnemende staten moeten periodiek de vooruitgang toetsen en op deze terreinen nieuwe prikkels geven.

We zijn ervan overtuigd dat onze totale economische samenwerking vergroot, dat het vrije ondernemerschap aangemoedigd en de handel in overeenstemming met de regels van het GATT uitgebreider en gevarieerder gemaakt moet worden. Wij zullen sociale gerechtigheid en vooruitgang begunstigen en het welzijn van onze volkeren bevorderen. Wij erkennen in dit verband het belang van een effectief beleid om het probleem van de werkloosheid aan te pakken.

Wij bevestigen de noodzaak om door te gaan met de steun aan democratische landen die in de overgang verkeren naar een markteconomie en de schepping van een basis voor autonome economische en sociale groei zoals reeds ondernomen door de Groep van 24 landen. Voorts onderstrepen we de noodzaak van grotere integratie van deze landen in het internationale economische en financiele systeem, hetgeen de aanvaarding van zowel plichten als baten met zich meebrengt.

Wij zijn van mening dat bij de toegenomen nadruk op economische samenwerking in het CVSE-proces rekening moet worden gehouden met de belangen van zich ontwikkelende deelnemende staten.

Wij herinneren aan de samenhang die bestaat tussen de eerbied voor en bevordering van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden en wetenschappelijke vooruitgang. Samenwerking op het terrein van wetenschap en technologie zal bij de economische en sociale ontwikkeling een wezenlijke rol spelen. Zij dient zich daarom zo te ontwikkelen dat relevante wetenschappelijke technologische informatie en kennis meer gedeeld wordt, teneinde de technologische kloof die tussen deelnemende staten bestaat te overbruggen. Voorts moedigen wij de deelnemende staten aan samen te werken om het menselijk potentieel en de geest van vrij ondernemerschap te ontwikkelen.

Wij zijn vastbesloten aan de samenwerking tussen onze landen op het terrein van energie, transport en toerisme de voor economische en sociale ontwikkeling nodige prikkels te geven. Wij verwelkomen in het bijzonder praktische stappen om optimale voorwaarden te scheppen voor economische en rationele ontwikkeling van energiebronnen met de nodige aandacht voor milieu-overwegingen.

Wij erkennen de belangrijke rol van de Europese Gemeenschap in de economische en politieke ontwikkeling van Europa. Internationale economische organisaties zoals de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (ECE/VN), de Bretton-Woodinstellingen, de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA) en de Internationale Kamer van Koophandel hebben eveneens een belangrijke taak bij het bevorderen van economische samenwerking die verder versterkt zal worden door de oprichting van de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling. Teneinde onze doelstellingen na te streven, benadrukken wij de noodzaak de activiteiten van deze organisaties doeltreffend te coordineren en methoden te vinden die al onze staten in de gelegenheid stellen deel te nemen in deze activiteiten.

Milieu

Wij erkennen de dringende noodzaak om de milieuproblemen aan te pakken en het belang van individuele en cooperatieve inspanningen op dit terrein. Wij verplichten ons ertoe onze inspanningen te intensiveren om ons milieu te beschermen en te verbeteren teneinde een gezond ecologisch evenwicht in lucht, water en bodem te herstellen en te bewaren. Wij zijn daarom vastbesloten volledig gebruik te maken van de CVSE als kader voor de formulering van gemeenschappelijke verplichtingen en doelstellingen ten aanzien van het milieu, en aldus het werk voort te zetten dat is vastgelegd in het document van de bijeenkomst in Sofia inzake de bescherming van het milieu.

Wij onderstrepen het belang van een goed geinformeerde samenleving die het publiek en individuen in de gelegenheid stellen initiatieven te nemen om het milieu te verbeteren. Met dit doel verplichten wij ons om de bewustwording bij het publiek en het onderwijs over het milieu te bevorderen, evenals publieke verslaggeving van de gevolgen voor het milieu van beleid, projecten en programma's.

Wij geven voorrang aan de invoering van technologie die schoon is en weinig afval veroorzaakt, in het bewustzijn dat landen gesteund moeten worden die nog niet hun eigen middelen hebben voor passende maatregelen.

Wij onderstrepen dat het milieubeleid ondersteund moet worden door passende wetgevende maatregelen en beleidsinstrumenten om hun doeltreffende uitvoering te verzekeren.

Wij benadrukken de noodzaak van nieuwe maatregelen die voorzien in de systematische evaluatie van de naleving van bestaande verplichtingen en bovendien in de ontwikkeling van meer ambitieuze verplichtingen betreffende de bekendmaking en uitwisseling van informatie over de toestand van het milieu en over mogelijke bedreigingen van het milieu. Wij verwelkomen ook de oprichting van het Europese Milieu Bureau.

Wij verwelkomen de operationele activiteiten, de probleemgerichte studies en de beleidsstudies in verschillende bestaande internationale organisaties die zich bezighouden met de bescherming van het milieu, zoals het milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP), de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (ECE/VN) en de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). Wij onderstrepen de noodzaak van versterking van hun samenwerking, en van doeltreffende onderlinge coordinatie.

Cultuur

Wij erkennen de wezenlijke bijdrage van onze gemeenschappelijke Europese cultuur en onze gemeenschappelijke waarden bij het overwinnen van de deling van ons werelddeel. Daarom onderstrepen wij onze gehechtheid aan creatieve vrijheid en aan de bescherming en de bevordering van ons culturele en geestelijke erfgoed, in al zijn rijkheid en verscheidenheid.

Gezien de recente veranderingen in Europa beklemtonen wij het toegenomen belang van het symposium van Krakau en zien wij vol verwachting uit naar de bespreking door dit symposium van richtlijnen voor versterkte samenwerking op het gebied van cultuur. Wij nodigen de Raad van Europa uit bij te dragen aan dit symposium.

Teneinde grotere vertrouwdheid tussen onze volkeren te bevorderen, zijn wij voorstander van de oprichting van culturele centra in steden van andere deelnemende staten en van grotere samenwerking op audio-visueel terrein en ruimere uitwisseling op het terrein van muziek, theater, literatuur en de beeldende kunsten.

Wij besluiten ons in ons nationale beleid in het bijzonder in te zetten voor de bevordering van beter begrip, met name tussen jonge mensen, door culturele uitwisseling, samenwerking op alle terreinen van het onderwijs en, meer in het bijzonder, door onderwijs en oefening in de talen van andere deelnemende staten. Wij hebben het voornemen de eerste resultaten van deze actie op de vervolgbijeenkomst van Helsinki in 1992 in beschouwing te nemen.

Migrerende werknemers

Wij erkennen dat de kwesties van migrerende werknemers en hun families die legaal in gastlanden verblijven economische, culturele en sociale kanten hebben, evenals een menselijke dimensie. Wij bevestigen dat de bescherming en bevordering van hun rechten, evenals de naleving van desbetreffende internationale verplichtingen, onze gemeenschappelijke zorg is.

Middellandse-zeegebied

Wij menen dat de fundamentele politieke veranderingen die in Europa hebben plaatsgevonden van positieve betekenis zijn voor het Middellandse-zeegebied. Wij zullen ons daarom blijven inspannen voor veiligheid en samenwerking in het Middellandse-zeegebied als een belangrijke factor voor stabiliteit in Europa. Wij verwelkomen het document van de bijeenkomst inzake het Middellandse-zeegebied te Palma de Mallorca, waarvan wij allen de resultaten ondersteunen.

Wij zijn bezorgd over de voortdurende spanningen in het gebied en hernieuwen onze vastbeslotenheid om onze inspanningen te vergroten teneinde met vreedzame middelen rechtvaardige, levensvatbare en duurzame oplossingen te vinden voor de onopgeloste cruciale problemen, gebaseerd op eerbied voor de beginselen van de slotakte.

Wij willen gunstige voorwaarden scheppen voor een harmonieuze ontwikkeling en diversificatie van onze betrekkingen met de niet-deelnemende Middellandse-zeelanden. Grotere samenwerking met deze staten zal worden nagestreefd met als doel de economische en sociale ontwikkeling te bevorderen en daardoor de stabiliteit in het gebied te versterken. Hiertoe zullen wij samen met deze landen streven naar een wezenlijke vermindering van de welvaartskloof tussen Europa en haar buren in het Middellandse-zeegebied.

Nieuwe structuren en instellingen

Onze gemeenschappelijke inspanningen om eerbied voor de rechten van de mens, democratie en de rechtsstaat te consolideren, om vrede te versterken en eenheid in Europa te bevorderen, vereisen een nieuwe kwaliteit van politieke dialoog en samenwerking en dus de ontwikkeling van de structuren van de CVSE.

De verdieping van ons overleg op alle niveaus is van het hoogste belang bij het vormgeven van onze toekomstige betrekkingen. Hiertoe komen wij het volgende overeen:

Wij, de staatshoofden of regeringsleiders, zullen de volgende keer in Helsinki bijeenkomen ter gelegenheid van de CVSE-Vervolgbijeenkomst in 1992. (...)

Onze ministers van buitenlandse zaken zullen, als een raad, regelmatig en minstens eenmaal per jaar bijeenkomen. Deze bijeenkomsten zullen het centrale forum bieden voor politiek overleg in het CVSE-proces. De raad zal kwesties die van belang zijn voor de Conferentie over Veiligheid en Samenwerking in Europa in beschouwing nemen en passende beslissingen nemen.

De eerste bijeenkomst van de raad zal plaatshebben in Berlijn op 19 en 20 juli 1991.

Een comite van hoge ambtenaren zal de bijeenkomsten van de raad voorbereiden en de besluiten ervan uitvoeren. (...)

Overengekomen kan worden extra bijeenkomsten van de deelnemende staten te houden om dringende vraagstukken te bespreken.

De raad zal de ontwikkeling van regelingen onderzoeken voor het bijeenroepen van bijeenkomsten van het comite van hoge ambtenaren in noodsituaties.

Voor de administratieve ondersteuning van deze consultaties richten wij een secretariaat op in Praag. Vervolgbijeenkomsten van de deelnemende staten zullen als regel iedere twee jaar gehouden worden, teneinde de deelnemende staten in de gelegenheid te stellen een balans op te maken van de ontwikkelingen, de uitvoering van hun verplichtingen te toetsen en verdere stappen in het CVSE-proces in overweging te nemen.

Wij besluiten om een conflict-preventiecentrum op te richten in Wenen teneinde de raad te helpen bij het verminderen van het risico van conflicten.

Wij besluiten in Warschau een bureau voor vrije verkiezingen op te richten om met betrekking tot verkiezingen in deelnemende staten contacten te vergemakkelijken en informatie uit te wisselen.

Gelet op de belangrijke rol die parlementariers in het CVSE-proces kunnen spelen, spreken wij ons uit voor grotere parlementaire betrokkenheid bij de CVSE, in het bijzonder door de oprichting van een parlementaire assemblee van de CVSE, waarbij parlementsleden uit alle deelnemende staten betrokken zijn. Met het oog op dit doel dringen wij er op aan dat op parlementair niveau de contacten worden voortgezet om het terrein van de werkzaamheden, de werkmethoden en het reglement van orde van zulk een CVSE parlementaire structuren te bespreken, waarbi gebruik gemaakt zou moeten worden van bestaande ervaring en werk dat op dit terrein al is gedaan.

Wij verzoeken onze ministers van buitenlandse zaken deze kwestie op hun eerste raadsbijeenkomst te bespreken.