Vissoep

MICHAIL GORBATSJOV is tijdens het Grote Europese Gebeuren in Parijs de afgelopen dagen de eregast geweest, de grote held uit het wilde oosten, de man die alles mogelijk heeft gemaakt: een nieuw Europa, een nieuwe wereld. Zoals de paus een week eerder feteerden Europa's leiders de mannetjesputter uit Moskou, en zelfs George Bush was als een kind zo blij toen hij de Sovjet-leider weer eens voor de zoveelste keer op een lijn had gekregen wat de Golf betreft.

Maar terwijl in Parijs de nieuwe handvesten werden getekend en plechtige verklaringen werden afgestoken over de nieuwe Europese orde en Gorbatsjov in zijn schaarse vrije momenten nog even kon denken aan de enorme machtsmiddelen die zaterdag de Opperste Sovjet hem nog gaf, zonk de Sovjet-Unie verder weg in de economische chaos en liep Boris Jeltsin met voorstellen over een referendum over Gorbatsjovs presidentschap en over een eigen Russisch leger weer heel hard weg van de president. In de Parijse coulissen monkelden de ministers van buitenlandse zaken van de Baltische landen, uitgesloten van het CVSE-overleg, dat Europa hen niet begrijpt, Finland en Polen worden langzaam bang voor een naderende invasie van hongerlijders uit de Sovjet-Unie en in Duitsland verzamelen hulporganisaties voedselpaketten voor de Sovjet-Unie: noodhulp voor de winter die voor de deur staat.

MICHAIL Gorbatsjov heeft een Januskop: de staatsman die de wereld veranderde en die straks terecht de Nobelprijs in ontvangst mag nemen is tegelijkertijd een leider die in eigen land, alle bevoegdheden ten spijt, de greep op de gebeurtenissen heeft verloren. Buitenlandse bedrijven breken besprekingen in Moskou af omdat onduidelijk is wie eigenlijk in de Sovjet-Unie nog waarvoor verantwoordelijk is. De republieken werken druk aan hun toekomstige afscheiding en ruzien met het centrum over de verdeling van de grondstoffen en staatsbezittingen zonder zich ook maar een moment af te vragen hoe het eigenlijk zit met de verdeling van het reusachtige begrotingstekort en de staatsschuld van zestig miljard dollar. En zelfs als het touwtrekken over de hervormingsstrategie het 500 dagenplan, premier Ryzjkovs trage programma of Gorbatsjovs compromis ooit wordt beslist zal nog heel lang de vraag blijven wanneer daarvan iets te merken zal zijn op de landbouwcooperaties van Rusland, in de mijnen van de Oekraine en in de industriegebieden van West-Siberie.

Michail Gorbatsjov, zo stelde vorige week de Izvestija, is met zijn internationale prestige alleen nog goed voor het binnenhalen van buitenlandse kredieten. Het begint daar inderdaad op te lijken. Helaas kunnen die kredieten de problemen van de Sovjet-Unie niet oplossen: die moeten door de Sovjet-burgers zelf worden opgelost en voorlopig lukt dat niet. De Sovjet-Unie lijkt aan de vooravond van de desintegratie te staan en ook een Nobelprijs winnende mannetjesputter lijkt dat proces niet tot staan te kunnen brengen.

VOLGENS EEN Pools gezegde door Lech Walesa nog vaak geciteerd voordat hij op het idee kwam president te worden is het makkelijk uit een aquarium een vissoep samen te stellen maar valt het niet mee van de vissoep weer een aquarium te maken. Stalin zorgde voor de vissoep waar Gorbatsjov geen raad mee weet. En het Westen kan met zijn kredieten de pijn verzachten, maar verder kan het Westen vooral hopen dat de desintegratie zonder geweld verloopt.