Verzet politici tegen tv-serie De Octopus

Bijna alle kranten brachten het bericht op de voorpagina: Bomaanslag op het station van Palermo op het laatste moment voorkomen. De politie heeft een krachtige bom onschadelijk gemaakt die gericht was tegen de voorzitter van de anti-mafiacommissie, maar die ook tientallen onschuldige slachtoffers zou hebben gemaakt.

Zo'n bericht hoort ook op de voorpagina, als het echt zou zijn gebeurd. Maar het was maar een film, een tv-serie. Meer dan veertien miljoen kijkers hadden het bovendien de avond daarvoor met eigen ogen zien gebeuren. Dat de Italiaanse kwaliteitskranten dit oude en niet-echte nieuws toch goed genoeg vonden voor de een, tekent de enorme impact van La Piovra, De Octopus, een reeks miniseries over de strijd tegen de mafia. Italie heeft net deel vijf achter de rug, in vijf afleveringen.

Christen-democratische politici willen het maken van een zesde serie tegenhouden omdat er te expliciet wordt gesproken over de banden tussen mafia en politiek. Officier van justitie Giovanni Falcone, 's lands prominentste mafiabestrijder, is een fan, want ' op deze manier begint men een beetje beter de complexiteit en de omvang van het probleem van de mafia te begrijpen, ook omdat de banden tussen de georganiseerde misdaad en politieke en economische kringen op een niet te ruwe manier worden getoond'.

Het publiek kijkt liever naar de mafia dan naar het voetbal, althans naar de mafia van La Piovra. Het is de meest succesvolle tv-serie in Italie van het afgelopen decennium, en hoewel de eerste miniserie alweer van zes jaar geleden dateert, wordt zij nog steeds uitstekend verkocht in het buitenland. In Nederland is inmiddels deel vier vertoond.

La Piovra is veel meer dan een goed geschreven en mooi gefilmd produkt. Het werkelijkheidsgehalte is hoog: de kille huurmoordenaar, de alleenstaande rechter, de bankier die met de mafia heult, de corrupte politicus, ze staan bijna iedere dag in de krant, met steeds een andere naam. De serie lijkt zo echt dat een Siciliaanse onderneming (zonder mafia-verleden) wier naam lijkt op die van een mafiose onderneming uit La Piovra-5, geprobeerd heeft vertoning ervan tegen te houden.

Een christen-democratische staatssecretaris, Raffaele Russo, vindt dat La Piovra discrimerend werkt ten opzichte van Zuid-Italie, omdat het wordt voorgesteld als een gebied van moreel en sociaal verval met weinig hoop op verbetering. Dat politici precies hetzelfde zeggen is nog tot daar aan toe, maar het mag kennelijk niet op televisie. Daarom moet de Rai volgens Russo nog eens goed nadenken voordat ze aan deel zes begint.

'Dergelijke kritiek vind ik een beetje deprimerend', zegt Sergio Silva, de bedenker van La Piovra. Hij heeft jarenlang bij de Rai gezeten en werkt nu voor de produktiemaatschappij van uitgeverij Rizzoli verder aan de serie. 'Veertig jaar geleden, toen neo-realistische films de armoede in Italie lieten zien, zeiden mensen ook al dat de vuile was binnengehouden moest worden. Maar je kan de feiten toch niet verbergen?'

In zijn kantoor vlak achter de Via Veneto vertelt Silva dat het idee voor de serie geboren is na de moord op een politiecommissaris in Palermo, begin jaren tachtig. De mafia en haar banden met zakenleven en politiek worden niet gesimplificeerd, en de serie wekt de indruk van een grondige research. Maar veel onderzoek is volgens Silva niet nodig. 'We lezen gewoon de kranten goed. De waarheid staat gewoon in de kranten; alleen, zij wordt niet tot waarheid uitgeroepen.'

'Zeggen dat iets de waarheid is, is altijd een erg moeilijke zaak in Italie', zegt Silva. 'Dat betekent dat je je met problemen moet confronteren, vaak ernstige problemen. De waarheid niet zeggen betekent de problemen verbergen, conflicten vermijden en ze doorschuiven naar de toekomst. Iemand die de waarheid zegt wordt in Italie op zijn best beschouwd als een kind, iemand die niet volwassen is. In het slechtste geval is hij een provocateur.'

Daarom stond commissaris Corrado Cattani in de eerste vier series ook vrijwel alleen in zijn strijd tegen het web van mafia, corrupte politici en bankiers zonder scrupules. Uiteindelijk winnen de macht en het geld, met de mensen die geen problemen willen als stilzwijgende medeplichtigen. Aan het eind van deel vier viel Cattani neer in een regen van kogels, terwijl

ttien miljoen Italianen met tranen in hun ogen toekeken.

Is La Piovra daarom een pessimistische serie? 'Nee, absoluut niet', zegt Silva. 'In deel vijf heeft de justitie gewonnen.' Bovendien is er een zekere verharding merkbaar in de serie. Commissaris Cattani probeerde nog langs de legale weg te werken, al werd het steeds meer een persoonlijke wraakactie. David Licata, de nieuwe hoofdrolspeler, is een getergde politie-agent die twintig jaar na de moord op zijn collega's terugkomt om wraak te nemen. Hij schiet snel, mikt op het hart, en mist de weemoedige blik van Cattani. Vittorio Mezzogiorno, de acteur die Licata speelt, heeft veel aanmoedigingsbrieven gekregen die laten zien dat deze hardere held aanslaat.

Regisseur Luigi Perelli had het eerder in een vraaggesprek gezegd: 'Het is het moment om over te gaan naar actie met meer onverzoenlijkheid. Dat komt voort uit het algemene gevoel hierover in de samenleving.'

Ook Silva constateert dat steeds meer mensen steeds openlijker zeggen dat het zo niet langer kan met de mafia. 'We kunnen niet meer zeggen dat de georganiseerde misdaad een marginaal verschijnsel is in ons land', zegt hij. 'Zij zit er middenin. Het geld van de georganiseerde misdaad komt terecht in de financiele instellingen, en dat wordt een buitengewoon gevaarlijk probleem. De voorzitter van de Italiaanse associatie van aannemers heeft er onlangs nog op gewezen dat overal in de bouw de 'schone' bedrijven felle concurrentie krijgen van de 'vuile', die het geld veel goedkoper krijgen omdat het van de mafia komt en het zich makkelijker kunnen veroorloven om geld te verliezen. Die vermenging van het geld van de drugshandel en de financiele wereld, van de 'vuile' en de 'schone' economie, zullen we in La Piovra-6 verder uitwerken.'

Volgende maand moet over het doorgaan daarvan het definitieve besluit vallen. Ondanks de politieke druk zegt Silva dat hij er zeker van is dat hij door kan gaan. 'Daarvoor is de serie te populair en levert zij financieel ook te veel op.'