Honecker: 'Moskou smeedde een komplot tegen mij' ; Voormalige DDR-leider Erich Honecker beschouwt zich als slachtoffer van een samenzwering

BERLIJN, 21 nov. De vorig jaar afgetreden DDR-leider Erich Honecker ziet zichzelf als 'het slachtoffer van een samenzwering'. In een morgen verschijnend vraaggesprek zegt Honecker ten val te zijn gebracht door een vanuit Moskou georganiseerd complot, waaraan de leden van het Oostduitse politburo Erich Mielke en Egon Krenz actieve medewerking hebben verleend.

'Degenen die zeggen dat ze mij ten val hebben gebracht (bedoeld worden de oppositiebewegingen in de DDR, red.) zijn daarbij vergeleken maar kleine jongens', aldus de 78-jarige Honecker in het vraaggesprek in het Oostberlijnse weekblad Wochenpost. In werkelijkheid ging het naar zijn oordeel om 'grootscheepse manipulaties, waarvan de initiatiefnemers steeds op de achtergrond zijn gebleven'.

Het weekbladartikel is een voorpublicatie uit een boek met een langer vraaggesprek, dat in december onder de naam 'De val' bij de Oostduitse Aufbau-Verlag zal verschijnen.

Erich Mielke, chef van de geheime dienst van de DDR, de Stasi, is bij de samenzwering als 'helper' opgetreden, aldus Honecker. 'Hij behoorde tot de initiatiefnemers voor de laatste aanval (...) en kon rekenen op de steun van de Sovjet-adviseurs in zijn ministerie', aldus de al maanden in een Sovjet-militair hospitaal in voorarrest verblijvende voormalige DDR-leider. Hij maakt ook gewag van een 'lastercampagne' tegen zijn persoon, die zou zijn begonnen na een bezoek van politburolid Egon Krenz aan Moskou.

Voor zover dit uit de thans gepubliceerde fragmenten naar voren komt, gaat Honecker niet in op recente geruchten, dat hij ten val is gebracht doordat Mielke dreigde een boekje open te doen over Honeckers gedrag in nazi-gevangenschap. Het Westduitse ministerie van justitie beschikt over een roodleren portefeuille, afkomstig uit de Stasi-archieven en gevuld met vergeelde archiefstukken van de Gestapo, waaruit zou blijken dat Honecker tijdens verhoren veel communistische kameraden heeft verraden.

Honecker was in 1935 opgepakt als lid van de communistische jeugdbeweging, en in 1937 tot tien jaar veroordeeld. Onder marteling en dreiging met executie heeft hij, aldus bronnen die de papieren hebben gezien, soms gedetailleerde informatie verstrekt over gearresteerde communistische kameraden, en over deelnemers aan een communistisch anti-Sovjet-complot in Praag.

Voormalig lid van het politburo en Berlijns partijchef Gunther Schabowski maakt in een onlangs verschenen boekje van zijn hand over de laatste dagen van het DDR-politburo evenmin melding van de Gestapo-papieren. Wel schrijft hij dat tijdens de politburozitting van 17 oktober vorig jaar, waarop Honecker aftrad, 'Mielke zei dat hij onthullingen zou doen en dingen vertellen, die ons verbaasd zouden doen staan'. Uit de papieren in de roodlederen portefeuille blijkt overigens ook dat Honecker in 1946 korte tijd gehuwd was met een vrouwelijke gevangenisbewaarder, die lid was van de Jehova-getuigen.

Honecker, die in eerder naar buiten gekomen uitlatingen al heeft laten weten zich geenszins voor zijn staatsmanschap en de resultaten daarvan in de DDR te schamen, heeft menige zure opmerking aan het adres van de samenzweerders Mielke en Krenz. Over Mielke merkt hij op, dat deze nauwe betrekkingen heeft onderhouden met Lavrenti Beria, de laatste chef van de geheime dienst NKVD onder Stalin. Beria werd in 1953 na een schijnproces in Moskou doodgeschoten, omdat de rest van de Sovjet-top hem van putschistische neigingen verdacht.

Mielke en Krenz hebben samen, zegt Honecker, 'achter mijn rug om' de Stasi tot een allesoverheersend terreurinstrument in de DDR gemaakt. Honecker zegt in 1985 te hebben overwogen met pensioen te gaan, maar tot de conclusie te zijn gekomen dat zijn opvolger Egon Krenz niet tegen de taak aan het hoofd van staat en partij was opgewassen. 'De rest van de geschiedenis heeft aangetoond dat ik dat juist zag', aldus Honecker. Krenz volgde hem in oktober als partijleider op, maar trad na zeven weken af onder invloed van toenemende kritiek.

Honecker betreurt achteraf dat hij niet is afgetreden in 1987, na zijn staatsbezoek aan de Bondsrepubliek dat hij kennelijk als het hoogtepunt van zijn carriere heeft beschouwd. Over de Moskouse aanstichters van de samenzwering tegen zijn persoon, en over de eventuele rol van Sovjet-leider Michail Gorbatsjov laat hij weinig of niets los. Hij zegt dat na 1985 steeds meer 'Sovjet-auteurs' in tijdschriftartikelen de deling van Duitsland ter discussie stelden, en maakt ook toespelingen op mogelijke Sovjet-Amerikaanse overeenstemming over dit onderwerp.

Honecker maakt duidelijk dat hij Gorbatsjovs slogan over het 'gemeenschappelijk Europese huis' altijd als een directe aanval op het bestaan van een zelfstandige DDR heeft beschouwd. 'Zoiets zou alleen maar kunnen door een systeemverandering in de DDR', meende hij.

De manier waarop in verschillende landen van Oost-Europa vorig jaar de zittende regimes ten val zijn gebracht, en de eventuele rol van Moskou bij 'paleisrevoluties' zijn nog altijd met veel geheimzinnigheid omgeven. Het lijkt weinig waarschijnlijk dat de door de vroegere partijleider beschuldigde Mielke en Krenz in het openbaar zullen reageren. Krenz weigert elk interview en heeft Berlijn met onbekende bestemming verlaten, ex-Stasi-chef Mielke is naar verluidt in voorarrest kinds geworden en speelt dagen achtereen met een speelgoedbeer.

Een van Honeckers advocaten, Wolfgang Ziegler, heeft gisteren laten weten dat de vroegere DDR-chef een strafklacht zal indienen tegen de Wochenpost, omdat het interview alleen bedoeld was om integraal in een boek te verschijnen. Het vooronderzoek naar Honeckers strafrechtelijke verantwoordelijkheden zal vermoedelijk nog vele maanden in beslag nemen. Honecker heeft via zijn advocaten laten weten zich in het Saarland (aan de grens met Frankrijk) te willen vestigen, de streek waar hij is geboren en die hij bij zijn staatsbezoek in 1987 voor het eerst sinds de oorlog weer had bezocht. Hij ontkent naar Chili te willen vertrekken, waar een zuster van hem woont.