Handvest voor een nieuw Europa; CVSE-staten akkoord met uitgebreide versie van Slotakte van Helsinki

PARIJS, 21 nov. Staatshoofden en regeringsleiders van 32 Europese landen, de Verenigde Staten en Canada hebben vanmorgen om tien uur in het conferentiecentrum aan de Avenue Klebert het 'Handvest van Parijs voor een Nieuw Europa' getekend.

In deze verklaring bevestigen de deelnemende landen dat zij zich verplichten tot bevordering van democratie, vrijheid, veiligheid en samenwerking in Europa. 'Het is tijd om de hoop en de verwachtingen die onze volken tientallen jaren hebben gekoesterd te vervullen; vastberaden gebondenheid aan democratie die berust op mensenrechten en fundamentale vrijheden; welvaart door economische vrijheid en sociale rechtvaardigheid; en gelijke veiligheid voor al onze landen.'

Het Handvest van Parijs gaat aanzienlijk verder dan de in 1975 overeengekomen Slotakte van Helsinki omdat het Handvest verplicht tot 'democratie als enig regeringsstelsel van onze naties'. Dat stelsel zal tot uitdrukking moeten worden gebracht in 'vrije en eerlijke verkiezingen'. Het handvest omvat een opsomming van de rechten en vrijheden van de burgers in de deelnemende landen. Deze zijn overigens niet juridisch afdwingbaar.

In een afsluitende verklaring zei de voorzitter van de driedaagse topconferentie in Parijs, president Mitterrand, dat het nu 'geen loze bewering is om te zeggen dat de waarden die we delen overal hetzelfde zijn'. Het gaat er nu om, aldus de Franse president, de waarden en de feiten met elkaar in overeenstemming te brengen. 'We zullen beoordeeld worden door mensen die geen genoegen zullen nemen met mooie woorden.'

Het Handvest van Parijs verwelkomt het afgelopen maandag door de landen van NAVO en Warschaupact ondertekende akkoord ter beperking van de conventionele bewapening (CFE) en spreekt de wens uit dat 'Europa een bron van vrede is, die open staat voor dialoog en samenwerking met andere landen, uitwisseling verwelkomt en die betrokken is bij het zoeken naar gemeenschappelijke antwoorden op de uitdagingen van de toekomst'.

In het tweede hoofdstuk van het Handvest, dat Richtlijnen voor de Toekomst heet, wordt een reeks van bijeenkomsten aangekondigd die zich met de verdere uitwerking van de in Parijs gemaakte afspraken zullen bezighouden.

Pag. 5: Handvest van Parijs regelt samenwerking tussen CVSE-staten

Zo zullen er volgend jaar bijeenkomsten van deskundigen worden gehouden over democratische instituties en versterking van de rechtsstaat (Oslo) en over minderheden (Geneve). Verder roept het Handvest op om het Open Skies-initiatief, dat voorziet in mogelijke afspraken over vrije inspecties vanuit de lucht, nieuw leven in te blazen. Het Handvest bevestigt voorts het voornemen om begin volgend jaar op Malta een bijeenkomst te houden over de kwestie van vreedzame geschillenbeslechting.

Het Handvest roept ook op tot nauwere samenwerking van de deelnemende landen op economisch gebied. 'Wij zijn van mening dat bij de toegenomen nadruk op economische samenwerking in het CVSE-proces rekening moet worden gehouden met de belangen van zich ontwikkelende deelnemende staten', zo voegt het Handvest daar aan toe.

Voorts spreekt het Handvest van de noodzaak van verdergaande samenwerking ter bestrijding van de milieuverontreiniging, van meer culturele uitwisseling 'teneinde grotere vertrouwdheid tussen onze volkeren te bevorderen'. Ook worden de rechten van migrerende werknemers die legaal in gastlanden verblijven in de verklaring onderkend.

Het derde deel van het Handvest van Parijs voorziet in een aantal concrete afspraken die de meer algemeen geformuleerde beginselen nader uitwerken. Zo hebben de staatshoofden en regeringsleiders afgesproken in 1992 opnieuw bijeen te komen in Helsinki. De eerstvolgende vergadering van ministers van buitenlandse zaken van de 34 landen wordt op 19 en 20 juni volgend jaar in Berlijn gehouden.

Praag

Voorts is besloten tot de instelling van een comite van hoge ambtenaren die de bijeenkomsten van de 34 ministers kan voorbereiden. Overeengekomen is dat extra bijeenkomsten kunnen worden gehouden als er dringende vraagstukken te bespreken zijn. Het Handvest meldt de vorming van een secretariaat voor de CVSE in Praag en de opzet van een conflict-preventiecentrum (inmiddels CPC in het jargon) in Wenen. Beide instellingen dienen de raad van 34 ministers bij te staan bij het 'verminderen van risico's van conflicten'. In de Poolse hoofdstad Warschau zal een bureau voor vrije verkiezingen worden gevestigd.

Over de opzet van een parlementaire assemblee voor heel Europa is het Handvest nogal vaag. De passage daarover wordt dan ook afgesloten met een verzoek aan de ministers van buitenlandse zaken om deze kwestie op de agenda van een eerstvolgende vergadering te zetten.