Tot het laatst onzekerheid over Thatchers lot

LONDEN, 20 nov. Afgezien van de gebruikelijke pocherij uit elk van de beide kampen over hun veronderstelde aanhang, durfde niemand vanmorgen te voorspellen wie de strijd om het leiderschap van de Britse Conservatieve Partij zal winnen: Michael Heseltine of Margaret Thatcher.

De 372 Conservatieve Lagerhuisleden die vanaf vanmorgen 12 uur in commissiekamer 12 van Westminster Palace een kruisje mochten zetten achter een der beide namen op het stembriefje, hebben maar al te dikwijls elk der beide kampen de verzekering gegeven dat ze 'natuurlijk' voor hun kandidaat zullen stemmen. 'Je moet ervan uitgaan dat elk parlementslid in zo'n situatie liegt dat hij scheel ziet', zei een actievoerder van Michael Heseltine al eerder. De uitslag zou pas in de vroege avond bekend worden.

Politieke commentatoren herinneren aan de strijd om het leiderschap van de Conservatieven in 1975, toen Margaret Thatcher de uitdager was en Edward Heath de zittende leider. Het kamp van Heath geloofde voorafgaand aan de verkiezing heilig in een meerderheid, maar bij de uiteindelijke stemming lieten dertig parlementsleden het afweten, waardoor Thatcher uiteindelijk won. Mede om die reden weigeren de campagneleiders voor Thatcher nu een aantal van de aanhangers te noemen en beperken zij zich tot de uitspraak dat de premier met een solide meerderheid door de eerste ronde zal komen.

Heseltine heeft 159 stemmen nodig om Thatcher van een winst in eerste ronde af te houden. Men is het er algemeen over eens dat hij in elk geval aan steun gewonnen heeft sinds hij donderdag zijn campagne begon met de steun van meer dan honderd parlementsleden. Dat komt zowel door zijn gedrag, waarin hij loyaliteit aan de Tory Party nadrukkelijk voorop stelt, als door de uitslag van opiniepeilingen, die zonder uitzondering aangeven dat de Conservatieve Partij onder leiding van Thatcher stemmen verliest die ze met Heseltine zal terugkrijgen. De laatste peiling, in de Thatcher-getrouwe Daily Telegraph vanmorgen, wijst uit dat twintig procent van het electoraat onder Heseltine naar de Tories zou terugkeren.

Premier Thatcher lijkt op haar beurt leden van haar eigen kabinet (die als parlementsleden vandaag ook stemmen) van zich vervreemd te hebben door in het weekeinde zonder overleg vooraf het idee van een referendum over de te creeren ene Europese munt te lanceren. Ook haar aanval op Heseltines 'Labour-politiek' wordt als naast de roos beoordeeld. Anderzijds bevinden veel van haar partijgenoten in het Lagerhuis zich in een loyaliteitsconflict jegens de premier: moeten zij de vrouw steunen, die ervoor gezorgd heeft dat ze deze baan hebben gekregen? Of moeten zij alleen denken aan de komende algemene verkiezingen en hun kans op winst, als het voor de zomer van 1992 onverhoopt toch niet goed mocht komen met de economie?

Als om een ander emotioneel conflict te onderstrepen, bevindt premier Thatcher zich in Parijs, vanwaar zij, staand naast president Bush of president Gorbatsjov per televisiebeeld tot de Britten komt als de internationale staatsvrouw, verdedigster van het Britse belang op het wereldtoneel. Tussen commentaren op veel grotere gebeurtenissen door, zoals het officiele einde van de Koude Oorlog en het informele begin van oorlog in de Golf, wijdde zij ook enkele woorden aan haar moeilijkheden thuis. 'Met trillende stem en dichtgeknepen keel' volgens het dagblad Today en 'met flitsende blik en vaste stem' volgens de Daily Telegraph, verklaarde ze op een persconferentie dat ze vast verwacht naar Downing Street te zullen terugkeren en daar nog 'een klein tijdje langer' te resideren. 'Het is de tijd nog niet om memoires te gaan schrijven'.

Het loyaliteitsconflict waarmee de Conservatieve Lagerhuisleden vandaag worstelen vindt zijn weerslag in de opstelling van de pers. Nadat de regeringsgetrouwe The Mail on Sunday en The Sunday Times zondag in hun hoofdartikelen ontrouw werden aan Thatcher, kwamen gisteren The Daily Mail en vandaag The Times de premier te hulp. Rechstreekse steun voor Heseltine komt alleen van The Independent. The Guardian steunt Heseltine om tactische redenen tot en met de eerste ronde, zodat daarna andere kandidaten de ring kunnen betreden.