Openstelling bibliotheek op zondag goed voor het personeel

De Openbare Bibliotheek Leiden is sinds 21 oktober van dit jaar ook op zondagen open. Dit bij wijze van experiment tot en met 14 april 1991. Er zijn veel instemmende reacties gekomen op dit initiatief. Van het Gemeentebestuur van Leiden, onze subsidiegever; van medewerkers en de ondernemingsraad; van de landelijke bibliotheek centrale en bovenal van de klanten de lezers en bezoekers van onze 'bieb op zondag'. Alleen de bonden zijn tegen.

Op de opiniepagina van 8 november schrijft Addy van Overbeeke, bibliothecaresse in Amsterdam, een afkeurende reactie. 'De bieb op zondag is leuk voor de klant, maar niet voor het personeel.'

Flexibilisering van de werktijden en de verlenging van de bedrijfstijd wordt een 'hot item' voor allerlei diensten en bedrijven in ons land. Van Overbeeke suggereert dat de belangen van het bibliotheekpersoneel, voornamelijk vrouwen, worden opgeofferd aan een openstelling van de bibliotheek op zondag, terwijl voor deze openstelling geen maatschappelijke noodzaak zou bestaan.

Mijn opvatting is dat de openstelling op zondag niet alleen goed is voor onze lezers en bezoekers. De openstelling op zondag kan ook goed worden gecombineerd met de belangen van bibliotheekmedewerkers. Het gaat erom de positie van de bibliotheek te verbeteren ten opzichte van de subsidiegever en van de klanten. Daar is creativiteit voor nodig.

Experiment

Als het experiment in Leiden slaagt, hebben we onze klanten een dienst bewezen en is de positie van de bibliotheek versterkt in het krachtenveld van de lokale politiek. Daarmee is de continuiteit van de dienstverlening en dus ook van de werkgelegenheid van het personeel gediend. Als het goed gaat met het bedrijf is dit ook goed voor het personeel. Zo'n benadering zal meer vruchten afwerpen dan het geklaag van Van Overbeeke over overheidsbezuinigingen en de verslechteringen in de werkgelegenheid en arbeidsvoorwaarden van bibliotheekmedewerkers. Een negatieve houding tegenover nieuwe initiatieven uit bezorgdheid over verslechteringen helpt niemand een stap verder.

Bij de openstelling op zondag is in Leiden de bedrijfstijd verlengd, waarbij de belangen van het personeel zijn gewaarborgd. Medewerkers van de Leidse bibliotheek werken vrijwillig mee aan de openstelling op zondag. Voorafgaande aan het experiment is een schriftelijke enquete gehouden. Een aantal medewerkers heeft hierbij aangegeven niet mee te willen doen, wat volledig wordt gerespecteerd. Bij vacatures zijn geen extra eisen gesteld over werken op zondagen. De medewerkers die wel aangaven te willen werken op zondag, konden kiezen hoe ze dit gedeclareerd wilden zien: in geld of in verlof. Naargelang de persoonlijke omstandigheden hebben medewerkers voor zichzelf de keuze aangegeven. Ook kon worden vermeld in welke frequentie men op zondagen wilde werken (bijvoorbeeld een keer in de drie weken).

Het aantal medewerkers dat mee wil werken is veel groter dan het aantal dat nodig is om het zondagsrooster in te vullen. Er zijn zelfs open sollicitaties gekomen van bibliothecarissen van andere bibliotheken die aanboden mee te werken aan het experiment op zondagen.

Ook de ondernemingsraad heeft de vrijwilligheid voor het werken op zondagen onderstreept. Tevens is met de ondernemingsraad afgesproken dat de dienstverlening in de filialen niets te duchten heeft van de (personele) kosten van de zondag-openstelling op de Centrale, de hoofdvestiging van de bibliotheek in Leiden. Het is dus niet zo dat we met vrijwilligers werken en evenmin vervangen we het gediplomeerde personeel door ongediplomeerde, tijdelijke arbeidskrachten.

Arbeidsduur

In Leiden wordt de bedrijfstijd verlengd door de openstelling op zondagen, terwijl de arbeidsduur van de betrokken medewerkers ongewijzigd blijft. Met andere woorden: openstelling op zondagen levert werkgelegenheid op.

Als het experiment in de openbare bibliotheek van Leiden slaagt, zal dat er niet onmiddellijk toe leiden dat honderden bibliotheken in het hele land klaar staan om ook de deuren te openen op zondagen. Het hangt van de plaatselijke situatie af of de bibliotheek daadwerkelijk open gaat op zondag. Van belang is het overleg tussen bibliotheek en subsidiegever, de lokale overheid. In Leiden geeft het Gemeentebestuur prioriteit aan de openstelling op zondag wegens verlevendiging van de binnenstad, versterking van de cultuur, samenwerking tussen de bibliotheek en andere culturele instellingen, enzovoorts.

Flexibel

Ook het overleg tussen bibliotheek-directie en ondernemingsraad speelt een rol. De ondernemingsraad let zowel op de vrijwilligheid als op de financiele consequenties van de openstelling op zondagen in relatie tot de rest van de dienstverlening (onder andere openingsuren en werktijden). Ten slotte hangt veel af van de medewerking van het bibliotheekpersoneel. De medewerking van het personeel wordt bevorderd door de betrokkenen voldoende keuzemogelijkheden te bieden. Als medewerkers werk op zondagen compenseren met verlof, wordt hun werktijd niet verlengd, maar wel flexibeler. Deze flexibilisering is door bibliotheekmedewerkers, bijna allemaal vrouwen inderdaad, gewenst. Voor het winkelen op tijden die men wenst. Voor het volgen van cursussen op dagen die men anders niet kan vrijmaken, enzovoorts. Zo kan de bedrijfstijdverlenging uitstekend worden gecombineerd met flexibele werktijden.

'De bieb op zondag' is leuk voor de klanten, maar ook voor het personeel in Leiden.