Kamer zal kritiek op bestaan van geheime eenheid beperken

DEN HAAG, 20 nov. Ondanks het feit dat de Kamer niet op de hoogte was van het bestaan van een geheime civiel-militaire organisatie zal zij zich, op Groen Links na, morgen tijdens het debat over deze zaak beperken in haar kritiek. De geheime organisatie heeft als taak om in tijd van oorlog 'de geestelijke weerbaarheid van de burgers' te versterken.

CDA en PvdA zullen sneller inzicht eisen in geheime uitgaven die op begrotingen voorkomen. Ook zullen zij er, evenals D66, bij premier Lubbers en minister Ter Beek van defensie op aandringen de organisatie zo klein mogelijk te houden. Zij achten een sluimerend bestaan van de organisatie voldoende.

Verder heeft de Kamer weinig kritiek. Bij voorbereidingen voor mobilisatie zijn nu eenmaal geheime plannen nodig, zo redeneren veel Kamerleden. Twee voormalige ministers van defensie, Van Mierlo en Bolkestein, nu beiden fractieleiders, waren op de hoogte van het bestaan van de organisatie. De Kamer zelf heeft bij het debat over geheime opslagplaatsen voor wapens in 1983 genoegen genomen met de summiere uitleg van de toenmalige minister van defensie, De Ruiter. Bovendien worden veiligheids- en inlichtingenzaken vertrouwelijk behandeld in een commissie waarin fractievoorzitters uitleg wordt gegeven.

Jarenlang heeft het parlement dat voldoende geacht, hoewel over het bestaan van deze eenheid nooit iets aan de Kamer is prijsgegeven. Alleen Groen Links dringt aan op openbaarheid bij het overleg tussen regering en parlement en neemt daarom geen deel aan het besloten beraad van de vaste commissie voor inlichtingenzaken.

Na onthullingen van de Italiaanse premier Andreotti over geheime organisaties in een aantal NAVO-landen, waaronder Nederland, heeft premier Lubbers vorige week eerst aan de fractieleiders van de vier grote partijen tijdens een besloten overleg informatie verstrekt. Daarna gaf hij in een brief aan de gehele Kamer toe dat ook Nederland een groep kent die in bezettingstijd niet alleen de weerbaarheid moet verhogen, maar ook de communicatielijnen naar de regering in ballingschap moet openhouden.

Lubbers schrijft dat grootschalige sabotage-activiteiten in oorlogstijd niet behoorden tot de taak van de organisatie. Het karakter van de Nederlandse eenheid komt volgens Lubbers niet overeen met soortgelijke organisaties in andere landen. Zowel in Italie als in Belgie is gesuggereeerd dat de groep niet schroomde om ook in vredestijd sabotagetaken uit te voeren. In Italie wordt de groep ervan verdacht de communistische partij in een kwaad daglicht te hebben willen stellen. In de loop van de week gaf Lubbers meer details. Opslagplaatsen van geheime wapens, in 1980 en 1983 ontdekt, werden in relatie gebracht met de 'Stay behind force', die een civiel-militair karakter heeft.

CDA-defensiespecialist Frinking: 'Voor mij zijn de stekels uit het vlees weggehaald. Natuurlijk moet een regering bij oorlogsvoorbereiding geheime plannen maken. Als de wapens maar achter kazernehekken liggen en de plannen in deze tijd van ontspanning beperkt blijven tot wat mappen in een kast.' Woordvoerster Beckers van Groen Links verwijt de regering informatie bewust te hebben achtergehouden. Zij meent dat de positie van premier Lubbers in het geding is.

D66-fractieleider Van Mierlo is voorstander van het behoud van een 'rudimentaire structuur' voor een organisatie, die bij een bezetting de verbindingen kan onderhouden met een regering in ballingschap en die dan kan uitgroeien tot een grotere verzetsorganisatie. 'Die rudimentaire organisatie moet niet beschikken over geheime knokploegen ofzo. Er zijn dus ook geen geheime wapenopslagplaatsen nodig, wel opslagplaatsen voor verbindingsapparatuur.' Als minister van defensie in het kabinet-Van Agt/Den Uyl was Van Mierlo op de hoogte van deze organisatie: 'Ik wist ervan en ik was er ook niet tegen.'

Stoffelen (PvdA) wil met name weten of de eenheid ook door particulieren is gefinancierd en hoe de contacten met het buitenland verliepen, vooral met die groepen die voor zichzelf een ruimere taakopvating wilden scheppen. 'Als het een vorm van civiele verdediging betrof: best, maar voor mij bestaan er nog zeer veel vragen.'