Golf overschaduwt viering einde van de Koude Oorlog

PARIJS, 20 nov. De plechtige viering van het einde van de Koude Oorlog werd gisteren overschaduwd door de dreiging van een militaire confrontatie in de Golf.

'De beginselen die ons succes hebben gebracht in Europa zijn niet geografisch beperkt. Deze beginselen worden in de Golf op grove wijze geschonden', aldus de Amerikaanse president, George Bush, in zijn rede tot de top van de Conferentie over Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE) in Parijs. 'We moeten op dit (in Europa bereikte) succes voortbouwen, overal', aldus de Amerikaanse president.

Niet alleen Bush, maar ook andere staatshoofden en regeringsleiders die tijdens de CVSE-top het woord voerden, besteedden aandacht aan de gespannen situatie in de Golf. Sovjet-leider Gorbatsjov, die de Iraakse agressie een ernstige bedreiging noemde op het moment dat er een nieuw begin met de Europese geschiedenis wordt gemaakt, wees erop dat de wereld teleurgesteld zal raken als niet iedere vorm van agressie direct wordt veroordeeld. 'Anders brengen wij wat we de afgelopen jaren hebben bereikt in gevaar'. Ook de Canadese premier, Brian Mulroney, wees erop dat het in de Golf niet maar gaat om olie of geld, maar dat 'de grondslag van de vrede in het geding is'.

Balkanisering

Voor het overige werden de talrijke toespraken beheerst door vreugde over hetgeen tot dusver is bereikt en door overeenstemming over het feit dat Europa op de ingeslagen weg verder moet, waarbij overigens sprake was van duidelijke accentverschillen tussen de verschillende leiders.

Daarbij wezen vrijwel alle sprekers op de nieuwe gevaren die Europa na het einde van de Koude Oorlog bedreigen. Nu de druk van de ketel is, steken talrijke oude tegenstellingen de kop weer op. Het meest somber waren de woorden van Sovjet-leider Gorbatsjov, die sprak van 'conflicten, animositeit, balkanisering of, wat nog erger zou zijn, libanisering van hele regio's'.

De Britse premier Thatcher wees erop dat niemand in 1975 had voorzien wat de Akkoorden van Helsinki voor effect zouden hebben. 'We hebben de lange-termijneffecten van Helsinki onderschat', zei ze. Zij beklemtoonde dat de toen bereikte akkoorden voor de dissidenten in Oost-Europa een houvast waren om zich in donkere dagen aan vast te klampen, terwijl zij tegelijk als middel konden fungeren voor de Westerse volken en regeringen om zich over de schendingen van mensenrechten uit te laten, zonder dat dit kon worden aangemerkt als een inmenging in de binnenlandse aangelegenheden. Zij was echter van oordeel dat het succesrijke CVSE-proces niet de basis kan vormen van een toekomstig veiligheidssysteem in Europa. 'De NAVO blijft de hoeksteen van de Westerse verdediging', aldus de Britse premier.

Federatie

De Tsjechoslowaakse president, Vaclav Havel, sprak de hoop uit dat de CVSE de basis zal worden van een pan-Europese federatie. Voor een dergelijke federatie zou een Europese magna charta, zoals door premier Thatcher is voorgesteld, geformuleerd moeten worden, waarin de rechten en vrijheden van burgers worden gegarandeerd. Hij hoopte dat de NAVO, die in de woorden van Havel 'een garantie voor democratie was geweest' een van de pilaren zou worden van de veiligheidsorganisatie voor het nieuwe Europa.

Sovjet-leider Gorbatsjov wees erop dat het in de fluide situatie waarin Europa nu verkeert van het grootste belang is dat wat zich tot dusverre aan veranderingen heeft voorgedaan, wordt geinstitutionaliseerd. Over het in de Verklaring van Parijs overeengekomen centrum voor conflict-preventie, dat zijn zetel in Wenen zal krijgen, zei Gorbatsjov: 'We zouden het veelbelovend vinden als het zich geleidelijk zou ontwikkelen tot een pan-Europese veiligheidsraad, die over efficiente middelen zou beschikken om de vonken van een mogelijk conflict uit te doven.' Voorts kondigde hij aan dat de landen van het Warschaupact nog voor het einde van dit jaar belangrijke beslissingen zullen nemen over het functioneren van dit bondgenootschap en impliciet sprak hij de hoop uit dat de landen van de NAVO hetzelfde zouden gaan doen, al liet hij de beslissing daarover uitdrukkelijk aan de landen van het Atlantische bondgenootschap over.

De Westduitse bondskanselier Helmut Kohl toonde zich in zijn toespraak vanmorgen duidelijk bewust van de rol die Duitsland deze eeuw heeft gespeeld in de Europese geschiedenis door een vijfvoudige belofte te doen namens zijn land. Er zal voortaan alleen nog vrede uitgaan van Duitsland, de huidige grenzen van Duitsland zijn definitief en een essentieel onderdeel van de Europese orde, Duitsland is bereid meer soevereiniteit over te dragen aan de Europese Gemeenschap, zal nooit over nucleaire, biologische en chemische wapens beschikken, zijn leger niet groter laten zijn dan 370.000 man en zal zich altijd verbonden weten met het CVSE-proces als de motor van het pan-Europese beleid.