Mrs. Robinson: symbool voor een nieuw tijdperk; Ierland krijgt een vrouwelijke president

In heel Ierland was het de afgelopen maanden te horen: 'Here's to you, mrs. Robinson'. Een oud succes van het duo Simon and Garfunkel herleefde als onderdeel van de verkiezingscampagne van de 46-jarige advocaat Mary Robinson voor het presidentschap.

Het was een gok. Aanvankelijk werd gevreesd dat katholieken, die in de Ierse republiek meer dan negentig procent van de bevolking uitmaken, aanstoot zouden kunnen nemen aan dubbelzinnigheden in de tekst en presidentskandidaat Robinson op 8 november tot een jammerlijke verliezer zouden maken. Het tegendeel gebeurde. Over twee weken, op 3 december, wordt zij geinstalleerd als president van de Ierse republiek, als opvolgster van Patrick Hillery.

Het muzikale thema van de campagne was een idee van Eoghan Harris, media-adviseur en medewerker van het campagneteam. 'Overal waar Mary verscheen werd het gezongen, nergens was het een probleem. Het is een detail, maar het zegt mij meer over de veranderingen in dit land dan enquetes.'

De Ierse dichter Paul Durcan zegt in een ode de verkiezing van Robinson te beschouwen als 'een keuze voor een politiek van hoop, boven een politiek van wanhoop'. Een stevig gebouwde Ier achter twee kwartponders in een hamburgertent in Dublin zegt niet te hebben gestemd. 'Van de huidige president horen we niets en van de vorige hoorden we ook niets. Ik vind het niet nodig, het kost alleen maar geld.'

Mary Robinson heeft de afgelopen twintig jaar vooral naam gemaakt als voorvechtster van gelijke rechten voor vrouwen. Ze weigerde echter zich in de 'vrouwenhoek' te laten drukken, door haar getypeerd als een 'cul-de-sac'. Liever dan van 'Women's liberation' spreekt ze van 'People's liberation', al waren het in de praktijk toch vooral vrouwen die baat hadden bij haar optreden. In de senaat, waarvan ze sinds de jaren zeventig lid was, voor Ierse rechters en soms tot voor het Europese hof van justitie streed ze voor het recht op juridische bijstand voor minder vermogenden, het recht op informatie over abortus, voor gelijke betaling van mannen en vrouwen, voor vrije verkoop van anticonceptiemiddelen. Ze pleitte voor het schrappen van de strafbaarheid van homoseksualiteit en riep op het verbod op echtscheiding uit de grondwet te halen.

Tegenstanders van dergelijke nieuwlichterij verweten haar dat ze huwelijken kapot wilde maken. Monica Barnes, parlementslid voor de Fine Gael, een partij die doorgaat voor gematigd progressief, herinnert zich de 'bittere strijd' die losbarstte voor een refendum over echtscheiding, enkele jaren geleden. 'Mensen als Mary en ik werd verweten dat het toestaan van echtscheiding de liefde doodt, vrouwen tot diepe armoede brengt en kinderen ouderloos maakt.' Goede bekenden van Mary Robinson, van wie sommigen vele jaren met haar hebben samengewerkt, roemen haar kennis van juridische zaken en haar moed om steeds weer omstreden onderwerpen aan te snijden. Ondanks een zekere afstandelijkheid wordt ze ook aardig gevonden.

Margot Aspell (61), gepensioneerd secretaresse van de rechtenfaculteit van Trinity College, de universiteit in Dublin waar Mary Robinson op haar 25ste, als jongste docent, strafrecht en Europees recht gaf, zegt 'trots en blij' te zijn geweest bij de verkiezingsuitslag. 'Mary was altijd heel hoffelijk en edelmoedig en altijd vriendelijk. De studenten kregen veel aandacht. Haar manier van lesgeven werd niet als amusement beschouwd, maar als heel feitelijk. Ze leerde de studenten alles wat ze moesten weten en was een goed en eerlijk examinator. Ik vond haar voortreffelijk om mee te werken, bijna perfect. Ze was buitengewoon efficient, sprak vrijuit en liet mensen nooit wachten.'

Nieuwe tijd

Mary Robinson werd geboren op 21 mei 1944 in Ballina, aan de Ierse westkust en had, naar haar eigen oordeel, een bevoorrechte jeugd. Haar ouders waren beiden arts, maar moeder Tessa Bourke liet een loopbaan buiten het huishouden schieten. Dochter Mary werd allerminst gestimuleerd hetzelfde te doen, integendeel. Ondanks vier broers kreeg zij nooit het idee dat de toekomst van een meisje anders kon zijn.

Mary studeerde rechten en kreeg een beurs voor Harvard. In dat jaar in Amerika kreeg ze de smaak te pakken van de maatschappelijke betrokkenheid van haar medestudenten, die zoveel groter was dan ze kende uit het ook nu nog overwegend katholieke, traditionele en conservatieve Ierland.

Haar verkiezing tot president markeert volgens sommige Ieren een nieuwe tijd, waarin Ierland zal uitgroeien tot een moderne samenleving. Monica Barnes wordt bijna lyrisch over de 'dageraad' die ze ziet aanbreken 'na een zeer lange, zeer donkere nacht'.

Labour, dat Robinson kandidaat stelde hoewel ze uit de partij was gestapt, verwacht nu meer aanhang te krijgen op het Ierse platteland. Bij de regeringspartij Fianna Fail, oppermachtig en veelvuldig leverancier van presidenten, wordt daar wat genuanceerder over gedacht. Parlementslid John Stafford van Fianne Fail ziet geen reden om te geloven dat Robinson, met haar achtergrond en capaciteiten, geen goede president zal zijn, maar het effect moet niet worden overschat, meent hij. De president heeft geen uitvoerende macht en moet voor ongeveer alles toestemming van de regering vragen. Het is een voordeel dat ze niet gebonden is aan een partij, ook al was ze de kandidaat van 'links', met steun van de communisten in de Worker's Party. Toch zal ze haar uitgesproken opvattingen over wat rechtvaardig is en wat niet, niet meer zo bevlogen naar buiten kunnen brengen. 'Op de dag van de installatie komt ze onder de beperkingen die de grondwet aan deze post stelt en gezien haar grote kennis van het staatsrecht zal ze zich daarvan zeer goed bewust zijn', aldus Stafford.

Monica Barnes spreekt van een politieke doorbraak, maar zegt ook: 'Als het om de echte macht zou zijn gegaan, die van de premier, geloof ik dat de kerk en andere instituties tegen haar zouden hebben geageerd en dan zou het haar niet zijn gelukt.'

Feit is dat ondanks een langdurige campagne, die Robinson tot in de verste uithoeken van het land voerde en massa's mensen tot enthousiasme bracht, niet meer dan 38,9 procent van de kiezers haar op de eerste plaats zette. Brian Lenihan, de onverslaanbaar geachte kandidaat van de heersende Fianna Fail, kwam op 44,1 procent. De derde kandidaat, Austin Curry van Fine Gael, was met zeventien procent kansloos. Volgens het Ierse systeem mogen de stemgerechtigden echter ook een tweede keus noemen en die stemmen worden opgeteld bij de behaalde 'eerste plaatsen'. Dat leidde Mary Robinson alsnog naar de overwinning.

Degelijk

Aan het begin van de verkiezingscampagne leek Robinson geen schijn van kans te hebben. Ze had een grote reputatie verworven in juridische kring, maar was buiten de betere wijken van Dublin nauwelijks bekend. Met haar uitputtende tocht door het land, handen schuddend, luisterend en sprekend in fabrieken en ziekenhuizen, op scholen en op straat heeft ze daar verandering in gebracht.

Ook aan haar presentatie moest wat worden gedaan. Robinsons kleding was degelijk, maar saai, aldus Monica Barnes. Eoghan Harris is het daarmee eens. Een van de teamleden schakelde Ierse ontwerpers in en de presidentskandidaat werd wat fleuriger aangekleed. Bij de kapper kreeg ze een meer eigentijdse, kortgeknipte coiffure. Jaren geleden al verzuchtte ze in een interview dat ook haar kleren bij voorkeur door iemand anders zouden moeten worden gekocht. Voor de verkiezingscampagne is die wens vervuld. Mary Bourke trouwde, als katholiek, in 1970 met de protestantse advocaat en politiek cartoonist Nicholas Robinson. Haar familie negeerde de bruiloft, maar trok later bij. Mary heeft er nooit een geheim van gemaakt dat ze een hekel heeft aan winkelen en dat elk stukje huisraad van het echtpaar is aangeschaft door echtgenoot Nick.

Harris bestrijdt dat tijdens de campagne de werkelijkheid is verdoezeld. 'Mary voelde zich verplicht zich zo goed mogelijk te presenteren. Ik vond het wel grappig dat iemand die niets om kleren geeft zich toch zo uitstekend weet te dragen. Ik vind haar nu veel mooier dan toen ze jonger was. Ze heeft een echt Iers gezicht, met mooie hoge jukbeenderen en een prachtige huid die het resultaat is van eeuwenlang motregen en mist.'

Sinds de verkiezingen ontmoet Harris niemand meer die niet op Mary Robinson heeft gestemd. 'Die mensen hebben besloten dat ze ook voor haar hebben gekozen, omdat ze zo blij met haar zijn. Ierse katholieken willen haar bewonderen, tegen haar opkijken. Mijn oude geschiedenisleraar zei altijd dat Ieren eigenlijk royalisten zijn. De echte republikeinen zijn de protestanten in het noorden, maar de zuidelijke katholieken beschouwen Mary eerder als een koningin.'

Haar toekomstige bevoegdheden laten zich goed vergelijken met die van een koningin, zegt Brite Rosney, een van de woordvoersters van de gekozen president, die een korte vakantie in het buitenland houdt. In de loop van december verhuist Robinson naar Aras an Uachterain in het Phoenix park in Dublin, de ambtswoning van de president.