'Handelsoorlog dreigt als het GATT-overleg mislukt'

DEN HAAG, 19 nov. Tussen Brussel en Washington ligt nog net Den Haag. De Amerikaanse minister Clayton Yeutter (landbouw), een van de sleutelfiguren in de GATT-onderhandelingen over handelsliberalisatie, dineerde vrijdagavond met minister Bukman (landbouw) en staatssecretaris Van Rooy (economische zaken) en ontbeet zaterdagochtend met enkele parlementariers.

Over twee weken moet de Uruguay-ronde in Brussel worden afgesloten. De standpunten van de VS en de EG liggen mijlenver uiteen, vooral wat betreft de landbouw. De EG is bereid tot beperking van de landbouwsubsidies met 30 procent, de Amerikanen hanteren percentages van 75 tot 90 procent voor steunvermindering.

Zorgvuldig doseert Yeutter verzoening, vermaning en dreigement. 'Ik ben op het moment niet optimistisch. Ik hoop dat het gezonde verstand zal zegevieren en dat de EG-landen een antwoord vinden op de zeer uitdagende situatie', zegt hij in een vraaggesprek met NRC Handelsblad. Hij hoopt dat 'onze Nederlandse vrienden' zullen helpen het vooral door Frankrijk verdedigde EG-voorstel tot importbeperking van de graanvervangende veevoeders van tafel te krijgen. In Parijs, waar president Bush met andere staatshoofden en regeringsleiders vandaag het verdrag over conventionele bewapening ondertekent, zal de druk op de Fransen worden opgevoerd.

Yeutter aarzelt niet te dreigen met een handelsoorlog bij een mislukking van de handelsbesprekingen. Zonodig zullen de VS daarvoor geld uittrekken, ondanks het nijpende begrotingstekort. 'We moeten dan schuiven met posten op de begroting, maar we zullen onze eigen belangen in de internationale markt beschermen.' Komt de speciale relatie tussen de VS en de EG minister James Baker (buitenlandse zaken) noemde de VS afgelopen zomer nog 'een speciale gast' aan de Europese tafel in gevaar? En wat zijn de gevolgen van een handelsconflict voor de solidariteit in de Golf? Yeutter antwoordt voorzichtig: 'We hebben al 200 jaar een speciale relatie en die wordt hechter. We moeten proberen economische verschillen van mening te scheiden van ons gemeenschappelijk geopolitiek belang. Na de discussies vorige week in Brussel wijst alles erop dat de EG en de VS schouder aan schouder staan. Ik ben ervan overtuigd dat dit zo zal blijven'.

Pag. 18: Yeutter waarschuwt voor handelsoorlog

Wat zijn nu precies de bezwaren van de Verenigde Staten tegen het bod van de EG? Clayton Yeutter: 'Het gaat om drie punten: interne steun, markttoegang en exportsubsidies.

De EG is bereid de interne steun met 30 procent te verminderen met 1986 als basis. Daarvan is ongeveer de helft al bereikt, dus er blijft nog 15 procent vermindering over voor de komende vijf jaar. De EG heeft zich niet vastgelegd op wat in de daaropvolgende vijf jaar zal gebeuren. Dit is in onze ogen onvoldoende. Wij vinden dat de EG verplichtingen moet aangaan voor de rest van deze eeuw. Het aanbod van de EG is waarschijnlijk niets meer dan wat zij ook zou doen als er helemaal geen Uruguay-ronde was geweest.

Op de twee andere punten zijn de verschillen nog groter. Bij de markttoegang gaat het niet alleen om de VS, maar om de rest van de wereld en in het bijzonder om de ontwikkelingslanden. Wij hebben onoverkomelijke bezwaren tegen het voorstel tot rebalancing (het EG-voorstel tot importbeperking van graanvervangend veevoer ter compensatie van de Europese graanboeren voor hun verlies aan interne steun. - red). Dit EG-voorstel is protectionisme in plaats van handelsliberalisatie. Het is in tegenspraak met de geest van GATT.

Het tweede punt ten aanzien van markttoegang waartegen de rest van de wereld bezwaren heeft, is de wisselkoers-aanpasser (die de boer beschermt tegen wisselkoersfluctuaties red.). De GATT heeft nog nooit wisselkoers-aanpassers gebruikt. Het zou een enorm precedent zijn. Ook hiervoor bestaat geen enkele steun buiten de Gemeenschap.

Door de voorkeursbehandeling voor eigen produkten stelt de EG zich op als 'fort Europa'. Hoe kan een ontwikkelingsland dan ooit zijn produkten op de Europese markt afzetten? Wij stellen vast dat de extra markttoegang die in het EG-aanbod is opgenomen niet meer dan nul is.

Ons derde bezwaar geld de exportsubsidies. Het EG-bod stelt in feite niets voor. De EG beweert dat sprake zal zijn van enige vermindering van de exportsubsidies als gevolg van de vermindering van de interne steun, maar daarvoor is geen enkele zekerheid. Naar onze mening en naar die van de rest van de wereld kan een hervorming van exportsubsidies alleen maar bereikt worden door beperkingen in de hoeveelheid produkten die een land op de wereldmarkten kan dumpen. De EG heeft zojuist weer een contract gesloten met Mexico voor de levering van gesubsidieerd graan. Dat heeft de Amerikaanse tarweproducenten aan de andere kant van de grens natuurlijk woedend gemaakt. We willen een goed omschreven verplichting het tonnage dat een land gesubsidieerd op de wereldmarkt mag dumpen jaarlijks te verminderen.'

Tot hoever wilt u gaan bij het sluiten van een compromis over de landbouw?

'Ik kan natuurlijk geen ondergrens aangeven. Dat moeten we aan de onderhandelingstafel doen. Duidelijk is dat er niet eens een ondergrens in zicht komt, zolang de EG niet bereid is om zich vast te leggen op een kwantificeerbare vermindering van de exportsubsidies en zolang de EG niet bereid is de markttoegang voor de rest van de wereld te verbeteren. Sommigen zeggen, waarom komt er geen compromis tussen de EG en de VS waarbij beide partijen ergens in het midden gaan zitten. Dat is een oppervlakkige en inadequate analyse. Want het EG-voorstel voor markttoegang en exportsubsidies is in wezen nul.'

Hier wordt wel gezegd dat de Amerikaanse positie om de landbouwsteun met 75 procent te verminderen bluf is. Een dergelijke drastische ingreep zal nooit door het Congres worden aanvaard.

'Dat is een verkeerde inschatting. Ik hoor in Europa steeds maar dat wij Amerikanen onrealistisch zijn, dogmatisch of niet pragmatisch. De hele wereld definieert deze begrippen kennelijk anders dan de EG. In het Congres is de beslissing in feite al genomen, omdat de landbouwwet van 1990 al veel hervormingen bevat. Ik hoop dat de leiders van West-Europa inzien dat de VS en de rest van de wereld niet bluffen.'

Wordt de VS door zijn begrotingstekort niet eenvoudigweg gedwongen tot bezuinigingen op de landbouw? 'Het begrotingstekort is natuurlijk een factor. Het zou helpen als begrotingsoverwegingen dezelfde motivering aan de EG zouden geven. De EG zal trouwens dramatische begrotingsproblemen krijgen als er geen akkoord in de Uruguay-ronde wordt bereikt, want dan zullen er veel meer confrontaties komen.'

De Verenigde Staten beschermen hun markt ook voor talrijke landbouwprodukten. Bijvoorbeeld voor zuivel, suiker en tabak. Is het denkbaar dat de VS hierbij concessies doet als de EG bijvoorbeeld de importbeperking van veevoer laat vallen?

'Sommige zaken liggen politiek moeilijk in de VS net zoals in de EG. Maar wat ons betreft ligt alles op de onderhandelingstafel, we maken geen enkele uitzondering. Voorwaarde is dat we een vergelijkbaar aanbod krijgen van onze handelspartners. Maar het aanbod van de EG wat betreft markttoegang ligt daar zo ver van af dat het nauweljks zin heeft om het zelfs maar te bespreken.'

U schetst een geisoleerde positie van de EG op het gebied van landbouw. Maar staan de Verenigde Staten op andere gebieden niet geisoleerd, zoals diensten en de voor ontwikkelingslanden belangrijke textiel, al komt dat minder in de schijnwerper door het landbouwprobleem?

'De EG neigt er toe om de aandacht af te leiden naar andere onderwerpen in de Uruguay-ronde met het doel om de druk wat van de landbouwkwestie te halen. Ook voor sommige gebieden in de EG ligt liberalisatie van de textielhandel moeilijk , dat geldt niet alleen voor de VS. Maar op het gebied van textiel is de laatste maand veel vooruitgang geboekt. De dienstensector is voor veel landen moeilijker, want we hebben in het kader van de GATT nooit eerder een dienstenovereenkomst gehad. Ofschoon er veel aandacht is geschonken aan de VS omdat het zich onwillig toonde alle sectoren onder een overeenkomst te laten vallen, zijn er andere landen met soortgelijke standpunten. Ik ben van mening en ik ben zelf handelsvertegenwoordiger van de president geweest dat we daar uiteindelijk ook wel uit zullen komen. De Uruguay-ronde is een onderhandelinsgproces. De VS zal aan het einde van de dag ten minste zijn aandeel leveren op het gebied van dienstverlening en textiel. Op andere terreinen, waaronder intellectueel eigendom (octrooien, bescherming van merknamen en copyrights - red.) nemen de VS en de EG een gelijk standpunten in. We hebben hier dezelfde problemen met sommige ontwikkelingslanden. Wat betreft industriele subsidies gaat ons aanbod verder dan van veel andere landen. Hoewel het nog veel hoofdbrekens zal kosten is het algemene gevoel van de onderhandelaars dat de rest zal volgen als we over de horde van de landbouw komen.'

Ligt een uitruil tussen al die onderwerpen in het verschiet?

'Onderhandelaars of industriele belangengroepen zullen zeggen dat ze geen concessies willen doen om de landbouw uit de problemen te helpen. Maar feit is dat het een groot pakket moet zijn. Daarvoor zijn het onderhandelingen. Het is in deze handelsronde alleen gecompliceerder, omdat er in totaal vijftien onderhandelingsgroepen zijn.'

Bent u bezorgd over de groeiende lobby in uw land tegen vrijhandel?

'We zijn bezorgd, in het bijzonder voor het geval dat de Uruguay-ronde mislukt, omdat de protectionistische lobby dan waarschijnlijk nog sterker aan de oppervlakte komt. Hetzelfde zal waarschijnlijk gebeuren in andere landen. Bij een mislukking zal de wereldhandel afnemen met nadelige gevolgen voor ons allemaal. Maar als de Uruguay-ronde slaagt zal de wereldhandel in komende tien jaar met vierduizend miljard dollars toenemen. Wat landbouwlobby betreft: het is altijd mogelijk 'dissidenten' te vinden in elk land. We hebben onze problemen met protectionistische agrarische sectoren, maar ik ben ervan overtuigd dat er veel meer boeren zijn die belang hebben bij uitbreiding van de handel.'

En de andere lobbies bijvoorbeeld op het gebied van de diensten, zoals scheepvaart, telecommunicatie en luchtvaart?

'Er is sterke steun voor vrijmaking van de handel in diensten. We geloven dat we zeer concurrerend zijn. Zelfs op het gebied van industrie is het zelfvertrouwen nu veel groter dan enkele jaren geleden. Er was een sterk protectionistische druk toen het handelstekort uit de hand liep. Veel ondernemingen hebben de produktiekosten omlaag gebracht en zijn internationaal concurrerend geworden.'

Kunnen de GATT-onderhandelingen in Brussel worden verlengd of uitgesteld?

'Ik hoop niet dat dit gebeurt. Begin volgend jaar (1 maart 1991; red.) loopt het mandaat voor de goedkeuringsprocedure van het Congres af. Het is dus zaak dat de onderhandelingen tijdig voltooid worden. Als een akkoord dichtbij is, kunnen de onderhandelaars een paar dagen later of begin januari terugkomen. We moedigen dat niet aan, want het is een heel gevaarlijke werkwijze. Er zal straks een grote druk liggen op de onderhandelaars in Brussel.'