Schaken

Vandaag begint in Novi Sad in Joegoslavie de 29ste olympiade. Het wordt spannend. De Sovjet Unie speelt zonder Karpov en Kasparov, andere landen hebben kansen. Nederland, vorige keer zonder Timman derde, heeft nu mijns inziens het sterkste team dat ooit is uitgestuurd: Timman, Van der Wiel, Sosonko, Piket, Van der Sterren en Brenninkmeijer. Optimistische voorspellingen kunnen ongeluk brengen. We zullen wel zien. De wereldschaakbond (FIDE) zal op het congres, dat ook in Novi Sad wordt gehouden, voor een moeilijk politiek probleem gesteld worden. De baltische landen, Letland, Estland en Litouwen, hebben hun oude plaats in de schaakgemeenschap weer opgeeist. Voor de oorlog behoorden de ze tot de trouwste leden van de FIDE. Op de eerste olympiade in 1924 was al een Lets team en Estland en Litouwen volgden snel. In 1946 werden ze van de ledenlijst afgevoerd, zonder enig argument. Waarom eigenlijk? Iedereen weet waarom, maar daarom is het nog niet rechtvaardig. De baltische schaakbonden bestonden niet meer als autonome organisaties. Nu wel, schrijven de drie schaakbonden. Ze willen in Novi Sad al meedoen. Een politiek wespennest voor de FIDE, dat is duidelijk. Er is een precedent dat voor toelating zou kunnen pleiten. Al vele jaren speelt een Palestijns team op de olympiades, hoewel de staat die dit team af zou moeten vaardigen nog niet bestaat. Maar het is makkelijker voor een internationale schaakorganisatie om Israel te bruskeren dan om partij te kiezen in het conflict tussen het centrale sovjet-gezag en de naar autonomie strevende republieken. In Novi Sad zullen de baltische landen er nog niet bij zijn.

De laatste keer dat ze op een olympiade speelden was in 1939 in Buenos Aires. Een groot succes voor Estland, dat onder aanvoering van Paul Keres derde werd. Het team van Letland werd aangevoerd door Vladimir Petrov. Een zeer sterk schaker. Zijn grootste succes had hij in eigen land behaald, in Kemeri 1937. Eerste, samen met Reshevsky en Flohr, boven Aljechin, Keres en Fine. Tijdens de olympiade in 1939 brak de oorlog uit. Veel Europese schakers gingen niet terug naar huis. Petrov wel. In 1940, toen zijn land bezet werd, werd hij sovjetburger en hij speelde een paar toernooien in de Sovjet Unie. In 1942 werd hij in Moskou gearresteerd. Hij zou zijn ontevredenheid hebben uitgesproken over de nieuwe levensomstandigheden in Letland. Het vonnis was tien jaar werkkamp. Petrov bereikte het kamp niet. In 1943 stierf hij tijdens het transport. In de Russische schaakencyclopedieen kwam zijn naam sindsdien niet voor. Kort geleden is er een nieuwe Russische encyclopedie uitgekomen. Vladimir Petrov staat er weer in, met zijn resultaten en met een korte samenvatting van zijn lot: 'Slachtoffer van de repressie, posthuum gerehabiliteerd.'

Wit Petrov-zwart Tartakower, olympiade Buenos Aires 1939. Tartakower speelde toen voor Polen.

1. d2-d4 f7-f5 2. g2-g3 Pg8-f6 3. Lf1-g2 e7-e6 4. Pg1-h3 Lf8-e7 5. c2-c4 0-0 6. Pb1-c3 d7-d6 7. 0-0 Dd8-e8 8. Dd1-b3 Pb8-c6 Na deze zet krijgt wit groot positioneel voordeel. 9. d4-d5 e6xd5 10. c4xd5 Pc6-e5 11. Pc3-b5 Le7-d8 12. Pb5-d4 Kg8-h8 13. Ph3-f4 c7-c5 14. Pd4-e6 Tf8-g8 15. Pe6xd8 De8xd8 16. Pf4-e6 Dd8-e7 17. f2-f4 Pe5-f7 18. e2-e4 Pf6xe4 19. Lg2xe4 f5xe4 Wit heeft met krachtig spel een overweldigende stelling gekregen, die hij volgens Aljechin het simpelst met 20. Te1 gevolgd door Txe4 en Lc1-d2-c3 tot winst had kunnen voeren. 20. f4-f5 Hij wil snel in de aanval winnen. 20... Pf7-e5 21. Lc1-g5 De7-f7 22. f5-f6 Pe5-f3+ 23. Tf1xf3 e4xf3 24. Ta1-f1 g7xf6 25. Tf1xf3 Tg8-g6? Wits aanvalsspel is iets te onstuimig geweest, want nu had zwart met 25... Txg5 26. Pxg5 Dg6 27. Pe6 Lxe6 28. dxe6 Te8 volgens Aljechin remise kunnen bereiken. ..Txf6 27. Dc3 zou wit winnen. 27. Lf6-e5 Df7-e7 28. Tf3-f8+ De7xf8 29. Pe6xf8 Kg8xf8 30. Le5-f4 Materieel staat zwart met twee torens voor de dame niet slecht, maar zijn stukken werken niet samen. Wit staat gewonnen. 30... b7-b6 31. Db3-b5 Lc8-h3 32. Db5-c6 Ta8-d8 33. Dc6-c7 Td8-d7 34. Dc7-c8+ Kf8-g7 35. Lf4-d2 Tg6-f6 36. Ld2-c3 Kg7-f7 37. Lc3xf6 Kf7xf6 38. Dc8-h8+ Kf6-f5 39. Kg1-f2 Kf5-e4 40. Dh8-e8+ Ke4xd5 41. De8-h5+ Kd5-c6 42. Dh5xh3 d6-d5 43. Dh3-e6+ Kc6-c7 44. Kf2-e3 a7-a5 45. a2-a4 d5-d4+ 46. Ke3-d3 Td7-d6 47. De6-f7+ Td6-d7 48. Df7-f4+ Kc7-c6 49. h2-h4 Td7-d6 50. Df4-e4+ Zwart gaf op.

Bij een van de spectaculairste partijen van de olympiade van 1939 was ook een Let betrokken.

Wit Pleci (Argentinie)-zwart Endzelis (Letland)

1. e2-e4 e7-e6 2. d2-d4 d7-d5 3. Pb1-d2 c7-c5 4. Pg1-f3 d5xe4 5. Pd2xe4 Pb8-d7 6. d4xc5 Pd7xc5 7. Dd1xd8+ Ke8xd8 8. Lc1-g5+ f7-f6 9. 0-0-0+ Kd8-e8 10. Lf1-b5+ Ke8-f7

11. Td1-d8! Fraai. Wit laat twee stukken instaan en zwart mag ze niet nemen: 11... fxg5 12. Pe5+ Ke7 13. Te8 mat of 11... Pxe4 12. Pe5+ Ke7 13. Te8+ Kd6 14. Pf7+ en wit wint. 11... Lf8-e7 12. Pf3-e5+ f6xe5 13. Pe4-d6+ Alles even mooi. Na 13... Lxd6 volgt 14. Le8+ en mat. 13... Kf7-g6 14. Lg5xe7 Pg8xe7 15. Td8xh8 a7-a6 16. Lb5-e2 e5-e4 17. f2-f4 b7-b5 18. Th8-e8 Kg6-f6 19. Te8-f8+ Kf6-g6 20. h2-h4 Lc8-b7 Een van die situaties, volgens Aljechin, waarin zelfmoord meer dan gerechtvaardigd is. 21. h4-h5 mat.