Nederland krijgt stemrecht bij beheer van Antarctica; Zuidpoollobby lijkt een succes; 'Moratorium nodig op exploitatie van delfstoffen voor onbepaalde tijd'

DEN HAAG, 17 nov. Echt hardop juichen durven ze nog niet. Maar de deze week afgereisde Nederlandse delegatie voor de Zuidpoolconferentie in Chili is buitengewoon optimistisch. Maandag zullen de 24 landen die stemrecht hebben bij het Zuidpoolverdrag er tijdens een bijeenkomst in Chili mee instemmen dat Nederland wordt opgenomen in het selecte gezelschap dat het laatste ongerepte continent beheert. Een jaar lang lobbyen zou daarmee zijn vruchten hebben afgeworpen, is de stellige verwachting.

Een eerdere poging stemrecht te verwerven bij het Zuidpoolverdrag van 1961 mislukte vorig jaar jammerlijk. Op een conferentie in Parijs verzette met name Chili zich tegen het Nederlandse lidmaatschap omdat ons land niet zou voldoen aan het in het verdrag opgenomen criterium 'op ruime schaal wetenschappelijk onderzoek te verrichten'.

Nederland besloot aan dit bezwaar royaal tegemoet te komen. Over twee weken vertrekt een twintig man sterke Nederlandse expeditie naar Antarctica. Daar zullen ze de gehele winter wetenschappelijk onderzoek verrichten. Tegen betaling van een bedrag van ongeveer 500.000 gulden hebben de Polen zich bereid getoond de barakken van hun wetenschappelijk station Arctowski te delen met het Nederlandse gezelschap.

Met het verkrijgen van beheersbevoegdheid over Antarctica gaat een Nederlandse hartewens in vervulling. In het natuurbeleidsplan dat de minister van landbouw deze zomer naar de Tweede Kamer stuurde werd het Zuidpoolgebied bestempeld tot 'een zeer kwetsbaar natuurgebied dat van bijzondere betekenis is voor de instandhouding van de biologische diversiteit op aarde'.

Het welzijn van Antarctica is ook nationaal belang. Het dreigende gevaar van het door het broeikaseffect smelten van de ijskap en de daarmee gepaard gaande stijging van de zeespiegel maakt het voor Nederland noodzakelijk te ijveren voor een zorgvuldig beheer van het zo ver verwijderde continent.

'Het nu te verkrijgen stemrecht biedt daartoe alle mogelijkheden', zegt een van de Nederlandse delegatieleden. De Antarctische verdragspartijen nemen alleen op basis van unanimiteit beslissingen over het Zuidpoolgebied. 'Nederland kan daardoor heel effectief dwars liggen als landen zoals de Sovjet-Unie, de Verenigde Staten of Engeland onzalige plannen hebben als bijvoorbeeld het exploiteren van mineralen', zegt Greenpeace directeur mr. G. Drieman.

De internationale milieu-organisatie, die er al jaren voor ijvert Antarctica tot strikt beschermd wereldnatuurpark te verklaren, is blij met de aanstaande toetreding van Nederland. 'We vinden wel dat Nederland nu eindelijk eens een echte vuist moet maken en zich onvoorwaardelijk als beschermheer van het Zuidpoolgebied moet opstellen', zegt Drieman.

Het meest actueel in dit verband is de vraag of mijnbouw in principe moet worden toegestaan in het Antarctisch gebied dat tot nu toe alleen voor vreedzame en wetenschappelijke doeleinden mag worden gebruikt. De Zuidpoolstaten zijn op dit moment in twee kampen verdeeld over de vraag of een twee jaar geleden opgesteld verdrag, dat onder bepaalde voorwaarden winning van delfstoffen mogelijk maakt, in werking zou moeten treden. Australie en Frankrijk willen Antarctica tot natuurpark maken en Engeland en de Verenigde Staten vinden dat de optie van mijnbouw moet worden opengelaten.

Nederland heeft er tot nu toe zorgvuldig voor gewaakt partij te kiezen. 'Het nemen van stelling zou de aanvraag van het volwaardig lidmaatschap in gevaar kunnen hebben gebracht', zegt een delegatielid. Maar na maandag gaat Nederland in het offensief, kondigt de delegatie aan.

De afvaardiging zal zich scharen achter een Nieuwzeelandse poging om alle landen weer op een lijn te krijgen wat betreft mijnbouw. 'Wij vinden dat er een moratorium op exploitatie van delfstoffen moet komen voor onbepaalde tijd. Dat mag flink lang duren, enige generaties', aldus een delegatielid.

Evenals Nieuw Zeeland is Nederland van mening dat er geen nieuw verdrag moet komen maar dat de huidige conventie moet worden uitgebreid met een protocol dat een substantieel pakket aan beschermingsmaatregelen bevat. Nederland wil ook dat er strikte voorschriften komen voor het al maar populairder wordende toerisme naar de Zuidpool. Plannen voor bepaalde reizen en excursies zouden vooraf getoetst moeten worden door een nog in te stellen Antarctisch bestuurslichaam. Het voornemen van bijvoorbeeld een Australische zakenman om een groot hotel te openen op Antarctica en een landingsbaan aan te leggen waar jumbo's moeten kunnen landen zou door zo'n administratief orgaan geweigerd moeten kunnen worden omdat te veel schade aan het milieu dreigt.

Nederland zal in Chili eveneens voorstellen een gezamenlijke grote schoonmaakoperatie in het Zuidpoolgebied te beginnen. De in de loop der jaren ontstane afvalbergen zouden moeten worden opgeruimd. Ook het vorig jaar voor de kust van Antarctica gezonken Argentijnse schip Bahia Paraiso waaruit nog steeds olie lekt zou moeten worden verwijderd.

Om meer permanent wetenschappelijk onderzoek op Antarctica mogelijk te maken, bespreekt Nederland met Zweden en Finland de mogelijkheid om gezamenlijk een permanent wetenschappelijk station te openen op Antarctica.