Mistig portret maakt kijker weinig wijzer over leven van Abel Herzberg

Inspiratie, zondag, Ned.3, 21.50u.

Anderhalf jaar geleden overleed mr. Abel J. Herzberg op 95-jarige leeftijd. De Ikon-televisie heeft over deze jood, een Amsterdams advocaat, bekend schrijver en begenadigd historicus een filmportret gemaakt. Dat was een goed idee. Triest echter dat de uitwerking daarvan een mislukking is.

Herzberg was in 1893 in Amsterdam geboren als zoon van uit Rusland geemigreerde joden. Over die herkomst schreef hij zijn boek Brieven aan mijn kleinzoon. Verder publiceerde hij diverse andere werken waarvoor hij met hoge, Nederlandse literaire prijzen werd onderscheiden. Bijvoorbeeld zijn essaybundel Amor fati (1946), zijn dagboek Tweestromenland uit Bergen-Belsen als ook de Kroniek der jodenvervolging (1950, opnieuw uitgegeven in 1978) dat onder de historische publikaties over het grote joodse verdriet van de jaren 1940-1945 het beste is wat ooit is uitgegeven.

Zo halverwege de film is er een foto van Herzberg te zien. Verder wordt de kijker weinig of niets gewaar van deze grote, joodse humanist. Over de feiten van zijn leven wordt nauwelijks iets meegedeeld; kennis daarvan wordt blijkbaar verondersteld. Wel komen een aantal vrienden en twee van Herzbergs zonen aan het woord. In de eerste plaats de onverbeterlijke wijsneus, de priester-dichter Huub Oosterhuis die als hield hij een avondsluiting met zoveel mistige gedragenheid over Herzberg verteld dat er geen touw meer aan vast te knopen is.

Van dit filmportret wordt men helaas niets wijzer; men hoort over Herzbergs ziele-adel, over zijn zionistische opvattingen (zonder dat vermeld wordt dat hij van 1935 tot 1939 voorzitter van de Nederlandse Zionistenbond was) en ook over zijn religieuze denkbeelden en innerlijke conflicten, zijn verontschuldiging van mensen die antisemitisch denken en over zijn nobelste sentimenten. Maar de rode draad die de persoon-Herzberg had kunnen verduidelijken ontbreekt.

Interessant in dit door Yael Koren gemaakte portret is eigenlijk alleen die, in Israel levende, zoon van Herzberg die het zo buitengewoon moeilijk met zijn vader had en heeft. Die weinig of niets van diens nobele, humanistische denkbeelden kan begrijpen; die die ideeen 'allemaal flauwe kul' vindt, zoals Herzbergs uitspraak dat Hitler en de nazi's te haten beneden zijn waardigheid zou zijn.

Jammer dit portret, vooral omdat het van de Ikon is die toch zo veel voortreffelijke documentaires op zijn naam heeft staan.