EVP ziet 'wereldrol' voor Europa; Lubbers verbaast Iers congres Europese christen-democraten met rede over geloof

DUBLIN, 17 nov. De Belgische Europarlementarier F. Herman schuwde niet grote woorden te gebruiken. Hij noemde het een 'schandaal' dat de Europese Raad in een weekeinde achter gesloten deuren beslissingen kan nemen die gevolgen hebben voor alle burgers van de lidstaten van de Europese Gemeenschappen. 'Zoals het nu gaat in Europa is het anti-democratisch.'

De christen-democraat Herman vertolkte het gevoel van de deelnemers aan het achtste congres van de Europese Volkspartij (EVP) in Dublin. Met het oog op de intergouvernementele conferenties in Rome, waar de twaalf lidstaten vanaf half december gaan onderhandelen over een verdere integratie van de Gemeenschap, was het congres gewijd aan het christen-democratische concept voor een Verenigd Europa.

Na drie dagen vergaderen bereikten de congresgangers gisteren overeenstemming over de vraag hoe 'het democratisch tekort' waar Herman schande van had gesproken, zou moeten worden opgeheven. De christen-democraten willen de macht van de Raad van ministers beperken door er geleidelijk een Eerste Kamer van te maken. Het Europarlement moet daarentegen meer te vertellen krijgen en uitgroeien tot wat op nationaal niveau de Tweede Kamer is.

De EVP wil het Europarlement onder meer het recht geven initiatiefwetten in te dienen. De huidige voorzitter van de Europese Commissie, de Fransman Delors, is daar fel op tegen. Hij ziet het als een uitholling van de werkzaamheden van de Commissie. Volgens de Belg Herman is de Europese Commissie in de ideeen van de EVP juist 'het embryo van de toekomstige Europese regering'. De Belgische premier Martens, de voorzitter van de EVP, had aan het begin van het congres zijn partijgenoten voorgehouden dat een vereniging van de twaalf lidstaten in een Europese unie 'een revolutionaire stap' zou zijn die volgens hem helemaal strookt met de idealen van veertig jaar geleden.

Als gevolg van de internationale ontwikkelingen behoort het volgens Martens tot de mogelijkheden dat in Rome de aanzet wordt gegeven voor een politieke unie waarin de twaalf ook een gezamenlijk buitenlands en defensiebeleid ontwikkelen. Door het ontbreken van een gezamenlijk veiligheidsbeleid is volgens de christen-democraten in de Golfcrisis pijnlijk duidelijk geworden hoe zwak de EG is. 'Als we de moed hebben de kwalitatieve stap richting politieke unie te zetten, dan kan Europa een wereldrol gaan spelen', meende Martens.

Wetende hoe groot de weerstanden in Europa zijn tegen een veiligheidsbeleid op EG-niveau, zei Martens dat een Europese veiligheidsraad, bestaande uit de ministers van buitenlandse zaken en van defensie, vooralsnog alleen de grote lijnen van dat beleid moet gaan uitstippelen. De economische en monetaire unie, waarin het financiele beleid van de lidstaten is overgedragen aan Europese instellingen, zal volgens Martens dan ook sneller tot stand komen dan de politieke unie.

Martens erkende dat de wensen van de EVP niet automatisch de inzet zullen worden bij de besprekingen in Rome. De EVP ziet zichzelf als een belangrijke motor achter de Europese eenwording, als de eerste partij die zich buigt over een grondwet voor Europa. Maar de zes christen-democratische regeringsleiders hebben in Rome rekening gehouden met de opvattingen van hun coalitiepartners en de eis dat een beslissing over de politieke unie door alle lidstaten wordt onderschreven. CDA-partijvoorzitter Van Velzen meende dat op EVP-niveau praten over Europa toch zin heeft omdat Lubbers en zijn christen-democratische collega's uit Luxemburg, Belgie, Griekenland, Italie en Duitsland in Rome geen standpunt kunnen innemen dat mijlenver afstaat van wat hun partij in Dublin heeft besloten.

Lubbers hield een door Martens 'opmerkelijk' genoemde toespraak. Menige congresganger was verbaasd dat de als 'moderne christen-democraat' aangekondigde premier sprak over de christelijke waarden en normen waarmee in Europa rekening moet worden gehouden. Zelfs in het zeer katholieke gastland Ierland vallen woorden als 'geloof, hoop en liefde' niet in de politiek, laat staan dat de regeringsleider openlijk zegt dat 'we vanuit Hem onderweg zijn'.

Lubbers zei naderhand tegenwicht te hebben willen bieden aan een Europa dat te vaak slechts een synoniem is voor een grote vrijmarkt. Met instemming van de congresgangers waarschuwde hij voor een Europa dat is 'geannexeerd door het kapitaal'.

Lubbers riep op om in het Verenigd Europa meer aandacht te besteden aan sociale onderwerpen, cultuur en het milieu. Na urenlang praten besloot het EVP om in de eindtekst van het congres niet te reppen over een Sociale Unie. Volgens rapporteur Herman zou het streven naar een sociale unie tot grote politieke problemen leiden. 'Het Franse parlement is al gecastreerd. Als wij het ook nog zouden ontzeggen over sociale onderwerpen te praten, frustreren we het nog meer.' Volgens Herman zullen parlementen in opstand komen als Europa zou uitgroeien tot een sociale unie. Martens drukte het anders uit: 'We moeten van Europa geen totalitaire bureaucratie maken.'