DE NATIE 10

Afgelopen zondag vierde Andree van Es haar afscheid, volgende zaterdag houdt de politieke partij Groen Links haar eerste congres. Wat is het verband tussen deze gebeurtenissen? Van Es wilde niet al bij de verkiezingen van '89 aftreden als Kamerlid, het had kunnen lijken op afstand nemen van deze pas geboren partijformatie. Is die nu klaar? Ik heb altijd gevonden dat Andree er lijsttrekker van had moeten zijn, maar dat werd Ria Beckers want het recht van de grootste gold. Bij de afscheidsreceptie in de Tweede Kamer sprak Beckers over Van Es' 'spontaneiteit' en 'het gemak waarmee zij dingen overbrengt' en ze zei er eerlijk bij: ' Hier spreekt iemand die jaloers is.' Van Es heeft inderdaad wat Beckers mist: een opgewektheid en een soort stralendheid die onverzettelijkheid van standpunt niet in de weg staan. En Beckers heeft wat Van Es mist: het lichtverongelijkte en de toon van gekwetstheid, die de linkse beweging in het algemeen zo onaantrekkelijk maken. Daarbij is die Van Es een mooie vrouw, knap in de kleren. ' Ze vindt het zelf vreselijk als dat gezegd wordt, ' zei een radioreporter die mij in de wandelgangen van dat afscheidsfeest aanschoot. Antwoord: dat is ook vreselijk, niet omdat het niet gezegd mag worden, maar omdat het over mannen nooit gezegd wordt - uitzonderingen als Van Mierlo daargelaten. De mens is niet van steen, noch blind, en de emancipatie is pas klaar wanneer men over het melkboerehondehaar van Ritzen even vrijmoedig spreekt als over de kuiltjes in de wangen van Van Es. Zij stond voor links en toch leuk, leuk en toch links.

Die fuif van haar, zondag in Amsterdam, had ook iets wat je bij links vaak node mist. Het zag er allemaal verzorgd uit, aan spijs en drank was geen gebrek, de muziek klonk geheel in orde en haar kennissenkring bleek zeker evenveel gekleurden als blanken te omvatten, wat een partijtje altijd een surplus aan zwier verleent. ' Ik zal je missen, in de politiek, ' mompelde ik. En zij zal de politiek missen, al had ze naar haar zeggen straks 'nooit kunnen wennen in die ronde bankjes' in de parlementaire nieuwbouw. ' Ik hield van dit gebouw, ' zei ze in haar speech ter receptie in de Tweede Kamer, ' want ik houd van politiek.' Een ongebruikelijke liefdesverklaring waaraan ze, geheel naar haar aard, een reprimande aan de collegae verbond: ' Hoe meer u zich zorgen maakt over de politiek en de afstand van de burgers tot de politiek, des te minder maakt u zich zorgen over uw eigen functioneren.'

Ik moest denken aan de typering die Geert Mak in een causerie van Groen Links gaf: klokkeluiders. ' Mensen die om des gewetens wille uit het keurslijf breken van de organisatie waarbinnen zij werken en de fouten en gebreken openlijk aan de orde durven stellen. Hun dissident-zijn is meestal juist niet gebaseerd op deloyaliteit, maar op loyaliteit. Loyaliteit alleen aan hogere doeleinden dan die van geld of succes of de mode van de dag. Loyaliteit, vaak ook, aan juist de diepste uitgangspunten van de organisatie zelf. Klokkeluiders schudden een organisatie wakker, doorbreken de geslotenheid van mensen die alleen nog maar elkaar zien en spreken en nauwelijks meer een ander geluid laten horen.' Iets van dat klokgelui vernam ik toen Paul Rosenmuller onlangs tegen de kiezersgunst in en omwille van zuivere lucht pleitte voor verhoging van de benzine-accijns. Maar te vaak nog luidt de klok van Groen Links de boodschap van de bekende weg.

Onlangs zei de PvdA-denktanker Paul Scheffer in (alweer!) een toespraak, dat zijn partij 'de grenzen moet verleggen' naar D66 en naar Groen Links. Ja, dan zou de Partij van de Arbeid er in een klap een ernstige linkervleugel bijkrijgen. Maar dat is niet de functie die de Groene Linksen zelf voor ogen staat. De 'congreskranten' voor de vergadering van komende zaterdag brengen verslag uit van de diverse stadia van opheffing waarin de samenstellende partijen verkeren (PSP, PPR en EVP zullen daartoe vermoedelijk komend voorjaar besluiten; de CPN heeft een langere laatste adem) en, zo staat er, 'sluitstuk en stenen verbeelding van de succesvolle integratie is een Groen Links partijgebouw'. Asjeblieft, een partijgebouw als sluitstuk! Vooralsnog is als zodanig de treurige silo aan de Hoogte Kadijk in Amsterdam afgehuurd, waarin het dagblad De Waarheid zijn laatste dagen sleet. Waarvan zou dit de 'stenen verbeelding' zijn? In ieder geval niet van de andere politieke cultuur, die ons bij de oprichting van Groen Links in het vooruitzicht is gesteld en waarvan nog maar bitter weinig is gebleken.

'Nieuwe politiek', jawel, het is gemakkelijker gezegd dan gedaan, maar op een rare manier straalde de PSP-coryfee Van Es - door Brandpunt gefilmd wandelend op het strand, de haren wuivend in de bries - daar meer van uit dan de andere woordvoerders. Het is trouwens de ironie van de geschiedenis, dat zij haar afscheidspartijtje hield in het Shaffy-theater, in het gebouw Felix Meritis, ooit het bolwerk van het polderlandse Stalinisme: als om te onderstrepen dat althans die oude linkse politiek hartstikke dood is. Maar wat het met Groen Links moet worden?

    • John Jansen van Galen