Zware Saljoet-7 van Sovjet-Unie valt begin volgend jaar naar aarde terug; Ruimtestation is potentiele bom

LONDEN, 16 nov. Volgens Westerse, voornamelijk Britse, ruimtevaartspecialisten is de kans groot dat het oude, nog steeds om de aarde cirkelende Sovjet-ruimtestation Saljoet-7 al over enkele maanden in de jongste berekeningen wordt gesproken van januari naar de aarde terugvalt. Daarbij kunnen vrij grote brokstukken, die de wrijvingshitte in de dampkring overleven, ook op bewoonde gebieden terecht komen.

Aanvankelijk waren er plannen om Saljoet-7 voorganger van het sinds begin 1986 in gebruik zijnde ruimtestation Mir-1 met een Sovjet-ruimtependel van het type Buran naar de aarde terug te halen, althans grotendeels. Een dergelijke berging zou de Sovjets in de gelegenheid hebben gesteld na te gaan wat de effecten van een langdurig verblijf in de ruimte (het toestel werd al op 19 april 1982 gelanceerd) op de bij de bouw toegepaste materialen zijn geweest. Van dat plan, vooral van belang met het oog op de ontwikkeling van nieuwe lange-duurruimteschepen, is echter afgezien. De Buran blijft nog wel even buitenspel, misschien zelfs wel voorgoed.

Aangezien er geen radiocontact meer mogelijk schijnt te zijn met de ruim veertig ton wegende combinatie behalve om de oorspronkelijke Saljoet-7 gaat het ook om de naderhand aan het station gekoppelde onderdeel Kosmos-1686 is het bovendien nagenoeg uitgesloten dat een onbemande Progress-capsule via een koppelingsmanoeuvre iets aan de huidige lage baan van het vehikel kan veranderen. Een dergelijk toestel zou Saljoet-7 niet alleen een veiliger (gecontroleerde) terugkeer in de dampkring kunnen bezorgen, maar eventueel ook weer hogerop kunnen brengen en daarmee de terugkeer een paar jaar vertragen.

In het verleden hebben de Sovjets hun Saljoet-ruimtelaboratoria aan het eind van hun nuttig bestaan altijd boven de Stille Oceaan in de dampkring laten terugschieten, zodat de fragmenten die de passage van de aardse atmosfeer toch nog overleefden, weinig gevaar opleverden. Maar volgens Britse experts heeft een radiocommando voor het starten van de ingebouwde raketmotoren geen zin omdat er geen radiocontact meer tot stand kan worden gebracht. Naar het oordeel van Phil Clark, een vooraanstaande deskundige op het gebied van de Sovjet-ruimtevaart, betekent dit ook dat het nagenoeg uitgesloten is om Saljoet-7 te enteren, bij voorbeeld met een onbemande Progress-capsule.

De huidige situatie houdt temeer risico's in omdat de combinatie van Saljoet-7 en Kosmos-1686 een zodanige omloopbaan beschrijft, dat ze tot ruim 51 graden ten noorden en ten zuiden van de evenaar komt en dus een tamelijk groot stuk vasteland bestrijkt. In 1979 keerde het nog enkele tientallen tonnen zwaardere Amerikaanse ruimtestation Skylab in de dampkring terug. Daarbij kwamen verscheidene brokstukken waaronder een paar zeer zware, zoals het koppelingsgedeelte annex luchtsluis terecht op Australisch grondgebied.

Er deden zich bij die gelegenheid weliswaar geen ongelukken voor, maar achteraf werd wel berekend dat het maar bijzonder weinig had gescheeld of de stad Perth had een flinke portie uit de ruimte komend Skylab-puin te verwerken gekregen, met alle risico's van dien.

Saljoet-7 had begin 1986 voor het laatst enkele kosmonauten aan boord. De eerste bemanning van het nieuwe ruimtestation Mir-1 Leonid Kizim en Vladmir Solovjov nam toen tijdelijk, voor de duur van vijftig dagen, haar intrek in de oude Saljoet. Daarna werd het toestel aan zijn lot overgelaten, waarbij de leiders van het Sovjet-ruimtevaartprogramma er nog altijd rotsvast van overtuigd waren dat er tegen de tijd dat het zou beginnen te spannen, wel een operationele ruimtependel zou zijn om de combinatie grotendeels naar de aarde terug te halen. Maar die hoop bleek vals, ook al omdat het hoogteverlies uiteindelijk veel sneller is gegaan dan enkele jaren geleden was voorzien.

Een ruimtependel, de Buran, is er intussen inderdaad, maar hij heeft nog maar een keer (onbemand) gevlogen. Dat gebeurde op 15 november 1988. Bij een tweede proefvlucht zal er ook nog geen bemanning aan boord zijn, en het is zelfs nog maar de vraag of het zeer dure voertuig waarop veel kritiek is geleverd, ook door Sovjet-wetenschappers en ruimtevaartspecialisten ooit nog wel in dienst zal worden genomen. Veel insiders menen dat de Buran in feite nu al rijp is voor het museum waarin meer van dergelijke dure afdankertjes te pronk staan als typische voorbeelden van nooit gerealiseerde glorie.

Er is op het ogenblik trouwens niet eens een goed-getrainde bemanning voor de Buran. De eerste Buran-bemanning zou worden gevormd door Igor Volk en de Litouwer Rimantas Stankiavicus, maar Volk is sinds kort zij het wellicht slechts tijdelijk niet beschikbaar wegens medische problemen, terwijl Stankiavicus enkele maanden geleden om het leven kwam bij een ongeluk met een Soechoi-27 straaljager tijdens een vliegshow in Italie.