Miljonair verzamelt proteststemmen; Polen zien in miljonair Tyminski een jeugddroom werkelijkheid worden; Journalisten zijn 'slaafse dienaren van de macht, bangeriken die hun broodheren niet willen verliezen'

WARSCHAU, 16 nov. 'Tadeusz Mazowiecki is een bloedzuiger, een dracula', roept Stanislaw Tyminski met de stem van een sergeant die recruten drilt. De 42-jarige Tyminski is kandidaat voor het presidentschap in Polen maar hij voelt zich gediscrimineerd. 'De pers is nog altijd in handen van de regering, de televisie boort mij in de grond', schreeuwt hij tot een groep journalisten. 'Mijn staf houdt jullie stukken in de gaten. Wie liegt, sleep ik voor de rechter.'

De krachtige taal van Tyminski slaat aan bij de Polen. Volgens recente peilingen neemt hij na Lech Walesa (41 procent) en premier Mazowiecki (23 procent) de derde plaats in met acht procent van de stemmen. Maar volgens Tyminski staat hij er veel beter voor. 'Ik heb 18 procent van de stemmen, vlak achter Mazowiecki. Ik ben een gevaar voor de 'grote Twee' en zij willen mij torpederen. Hun perslakeien verspreiden leugens over mij', aldus Tyminski die geen enkele krant spaart in zijn reeks aanklachten. 'Jullie zijn slaafse dienaren van de macht, bangeriken die hun broodheren niet willen verliezen.' Sommige Poolse journalisten lachen, anderen lopen verbolgen weg.

Tyminski verzamelt proteststemmen van Polen die de strijd om het presidentschap een circus vinden, maar krijgt ook steun van Polen die in hem een jeugddroom tot leven zien komen. Tyminski is Pool, Canadees, getrouwd met een mooie Peruaanse vrouw, zakenman en miljonair. In 1969 keerde hij Polen de rug toe omdat het 'niets meer te bieden had'. Hij vertrok via Zweden, waar hem een verblijfsvergunning werd geweigerd, naar Canada. Hij begon een computerbedrijf, werd miljonair in Toronto en leider van de 'Libertarian Party of Canada', een kleine partij met 3.500 leden, wel in de oppositie, niet in het parlement.

In oktober besloot 'Stan' Tyminski naar Polen terug te keren om er president te worden. Hij bezocht eerst zijn geboortedorp in het noordoosten van Polen, waar zijn broer nog een kleine boerderij heeft. 'Het gaat slecht met de Poolse boeren. Mijn broer vraagt zich af of hij het voorjaar nog haalt.' Tyminski begrijpt nu het platteland en Polen. Hij wijst er trots op dat zijn moeder in de schoolbanken zat met de dochter van niemand minder dan Jozef Pilsudski, de Poolse 'vader des vaderlands'. 'Ik ben en blijf een Pool. In Canada sta ik bekend als Polish', zegt hij blaffend. 'Ik ben een Pool die het heeft gemaakt, een miljonair, een voorbeeld voor anderen in dit land.' En veel kiezers hopen dat Polen snel in een Europees Canada zal veranderen zodra Tyminski president is: hij is immers een winner.

De campagne van Tyminski verloopt niet vlekkeloos. Hij besloot, zonder toestemming van de bisschop, een televisiespotje te maken voor de 'Zwarte Madonna' in Czestochowa. 'Ik ben een echte Pool, een goede katholiek', zei Tyminski voor het heiligdom van de Poolse natie. De kerkelijke autoriteiten reageerden boos omdat Tyminski de indruk had gevestigd de steun van de kerk te hebben en kapittelden hem openlijk, in Polen niet het beste wat een kandidaat kan overkomen.

Vervolgens liet Tyminski zijn Peruaanse vrouw optreden op de televisie. De zwartharige schoonheid uit de Andes prees in het Spaans het liefdadigheidswerk van haar man voor de arme kinderen in Peru, een land dat niet echt tot de verbeelding spreekt van de Polen. De toespraak maakte duidelijk dat zij vrijwel geen woord Pools spreekt: veel Polen zouden erg moeten wennen aan het idee een Peruaanse als 'first lady' te hebben.

Het gestuntel van de verkiezingscampagne maakte van Tyminski echter een kleurrijk figuur, net als Walesa, temidden van soms slaapverwekkende kandidaten. Mazowiecki spreekt en loopt alsof hij het wereldleed op zijn schouders draagt. Een andere concurrent, Leszek Moczulski, leider van de Confederatie voor een Onafhankelijk Polen, kijkt als een waspop in de camera en lepelt vooral nationalistische slogans op in steeds andere variaties. Maar Tyminski is opvallend, speciaal, excentriek, kortom: iemand met wie de Polen zich graag identificeren.

Hij blijft ook in het nieuws omdat hij steeds weer met een ander schandaal op de proppen komt. Deze week heeft hij de helft van zijn medewerkers op straat gezet omdat de campagne-manager een 'agent was van de communistische vakbond OPZZ'. En volgende week gaat hij naar Katowice om een staking van mijnwerkers te steunen. 'Ik begrijp deze mensen, ik ben onlangs met mijn vrouw in de kolenmijnen geweest. It's terrible, man.'

Het programma van Tyminski is voor veel kiezers trouwens ook aangenaam eenvoudig. De Canadese Pool wil het parlement ontbinden omdat 'dit uitgezakt boeltje alleen maar wil praten en niets kan presteren'. Voor sommige Polen klinkt dat als muziek in de oren omdat ze de ellenlange parlementsdebatten meer dan beu zijn. Tyminski keert zich ook tegen privatisering. 'De mensen hebben geen geld, ze worden werkloos. Mazowiecki maakt de Polen tot de slaven van Europa.' En als klap op de vuurpijl heeft Tyminski voor Polen een verrassing in petto: de atoombom. 'Polen moet modern wapentuig hebben, ook nucleaire wapens. We kunnen onze grenzen dan verdedigen naar alle richtingen. En de hoogwaardige militaire technologie heeft een nuttig spill over effect op de industrie.'

De Poolse regering maakt zich weinig zorgen over de 'Canadese landgenoot'. Maar outsiders als Tyminski en de drie andere 'dwergkandidaten' kunnen het spel voor Walesa en voor Mazowiecki wel danig verstoren. Als veel Polen op Tyminski stemmen, haalt waarschijnlijk geen kandidaat meer dan vijftig procent van de stemmen bij de verkiezingen van 25 november. Dan is er een tweede ronde nodig op 9 december. Tyminski gelooft echter niet in een tweede ronde. 'Ik win al op 25 november. Elke Pool wil miljonair worden. Ik weet hoe het moet.'