Argentijnse vliegtuigen en tijgers onder de hamer; Veilingmeester Carlos Menem verlost Argentijnse overheid van enorme schuldenlast

LIMA, 16 nov. De vliegtuigen gisteren, de telefoons vorige week en voor de treinen, de havens en de tijgers in de dierentuin zal het ook niet lang meer duren. In Argentinie heeft de privatiseringswoede nu echt toegeslagen. De staat houdt uitverkoop onder de bezielende leiding van veilingmeester president Carlos Menem.

Gisteren tekende de Argentijnse minister van Openbare Werken en Diensten, Jose Roberto Dromi, een contract waardoor 85 procent van de aandelen van de staatsluchtvaartmaatschappij Aerolineas Argentinas volgende week zal overgaan in de handen van een consortium investeerders. De groep staat onder aanvoering van de Spaanse luchtvaartmaatschappij Iberia en het Argentijnse Cielos del Sur, eerder al koper van de binnenlandse maatschappij Austral. Het consortium betaalt 260 miljoen dollar in contanten en koopt daarnaast Argentijnse schuldenpapieren ter waarde van 1,5 miljard dollar. Het belooft voor de nieuwe eigenaars van Aerolineas een vliegende start te worden. De maatschappij boekte onlangs een winst van 46,4 miljoen dollar. Een unicum, want vrijwel zonder uitzondering zijn de staatsmaatschappijen in Argentinie zwaar verliesgevend en gaan gebukt onder schulden.

Bij de staatstelefoonmaatschappij Entel zijn alleen maar schulden, slechte aansluitingen en ellenlange lijsten van boze klanten die soms al jaren wachten op reparatie van hun toestel of om uberhaupt een aansluiting te krijgen. Toch sprong het Italiaans-Franse consortium STET vorige week vrijdag een gat in de lucht toen president Menem tijdens een plechtigheid in het paleis het decreet tekende waarmee de buitenlandse investeerders de rechtmatige eigenaar zijn geworden van het staatszorgenkindje.

Niet bekend

Om monopolievorming tegen te gaan hadden de Argentijnen besloten Entel geografisch in tweeen te splitsen. Het zuidelijke deel van het telefoonnet (nu: Telefonica de Argentina) ging eerder over in handen van de Spaanse telefoonmaatschappij, inclusief het aantrekkelijke financiele district van de hoofdstad Buenos Aires. STET verwierf vorige week het noordelijke deel (nu: Telenorte) nadat de overeenkomst met de aanvankelijke kopers, een consortium onder leiding van het Amerikaanse Bell Atlantic en de bank Manufacturers Hanover mislukte. Het consortium heeft inmiddels laten weten een juridische procedure tegen de Argentijnse staat te zullen beginnen.

Bij de privatisering van de staatsondernemingen snijdt het mes aan twee kanten voor de Argentijnse overheid. De verkopen leveren de broodnodige miljoenen dollars in contanten op alsmede een vermindering van de Argentijnse buitenlandse schuld. Die schuld bedraagt in totaal zestig miljard dollar, aldus opgave van de Interamerikaanse Ontwikkelingsbank. De reeds gesloten overeenkomsten en voor zover al bekend de prijskaartjes aan een aantal nog te voltrekken privatiseringen, zullen de Argentijnse staat op korte termijn een schuldvermindering van tien miljard dollar opleveren.

Maar ook aan de uitgavenkant betekenen de privatiseringen een verlichting voor de staat. Alleen al de verkoop van Aerolineas, Entel en de spoorwegen zal honderdduizend ambtenaren in particuliere dienst doen belanden. Samen met de andere voorgenomen privatiseringen kan dat aantal oplopen tot 250.000, zo liet Menem zijn landgenoten begin deze week weten vanuit Tokio, waar hij de kroningsplechtigheid van de Japanse keizer Akihito bijwoonde. Het proces, zo beloofde de president, zal 'langzaam en geleidelijk' zijn. 'Ik verwacht geen massale exodus en evenmin pijnlijke ingrepen.'

Maar deze sussende woorden hebben niet de vanzelfsprekende ongerustheid kunnen wegenemen bij de machtige Argentijnse vakbonden en bij de werknemers. Als de nieuwe eigenaars van de ex-staatsbedrijven snel winst willen maken, is een drastische reductie van de kosten onontkoombaar. Volgens dezelfde rekensom die de staat al maakte, zal de post lonen centraal staan bij de besparingen.

Voor Argentinie zitten de besparingen ook in het wegvallen van het achterstallig onderhoud aan onder andere wegen, spoorinfrastructuur, haveninstallaties en telefoonnet. Van het Argentijnse wegennet is bijna tienduizend kilometer aan particuliere investeerders aangeboden. De nieuwe eigenaars hebben een contract ondertekend waarin zij toezeggen driekwart van de 1,5 miljard dollar aan wegverbeteringen te zullen uitvoeren alvorens tol te heffen.

Het aantal nog te privatiseren staatsbedrijven in Argentinie loopt in de vele tientallen. Het effect van het programma op de samenleving is ten minste zo groot als de nationalisaties in de jaren veertig onder Peron. In wat de tweede fase van de privatiseringen wordt genoemd, zullen onder meer water, licht en gas aan de beurt zijn. Volgens staatssecretaris Mario Caserta van Openbare Werken gaat het hierbij niet om de verkoop van bedrijven, maar om het verlenen van dertigjarige concessies, zo zei hij deze week in een vraaggesprek met het dagblad Clarin.

Voor het privatiseringsprogramma heeft president Menem vorig jaar augustus volmachten gekregen van het Argentijnse congres. Een meerderheid van de Argentijnen lijkt akkoord met het ontmantelen van het staatsgebouw, zeker als dat betere service, maar niet hogere tarieven betekent.

Maar de voorgenomen privatisering van de dierentuin en de botanische tuin in Buenos Aires kan niet op eensgezinde instemming rekenen. Herhaaldelijk demonstreren tegenstanders van het plan in de Argentijnse hoofdstad. Volgens de demonstranten mag het niet zo zijn dat zo meteen de enige tijger in overheidsdienst president Menem zelf is.

foto: De grootscheepse privatisering van Argentijnse staatsbedrijven is minder populair bij de eigen bevolking dan bij buitenlandse bedrijven die hun imperium met een Argentijnse tak kunnen vergroten. Een demonstratie van de algemene vakfederatie CGT tegen de privatiseringsdrang van president Carlos Menem, gisteren in Buenos Aires, liep uit op schermutselingen tussen vakbondsaanhangers en volgelingen van de rechtse oud-kolonel Seineldin. (Foto Reuters)