Opperste Sovjet roept Gorbatsjov ter verantwoording

MOSKOU, 15 nov. Het parlement van de Sovjet-Unie heeft president Michail Gorbatsjov op kwade toon en na een hoogst emotioneel debat ontboden om vrijdag uitleg te komen verschaffen over 'de catastrofale toestand in het land'. Gorbatsjov heeft gehoor gegeven aan de eis en zal vrijdag verschijnen.

Aldus wist het staatshoofd gisteren een parlementaire rebellie tegen zijn machtspositie te bezweren. Maar daar was wel een tumultueus debat in de Opperste Sovjet aan vooraf gegaan.

Aanvankelijk moest het parlement onder andere de nieuwe deviezen-verordening van de regering behandelen. Maar de Opperste Sovjet weigerde de agenda te aanvaarden. Een Armeense politica begon het debat. 'We verliezen tijd met onbelangrijke teksten die niet eens zullen worden uitgevoerd', zei ze en raakte daarmee een gevoelige snaar. 'We staan aan de rand van de afgrond. De regering heeft geen vertrouwen meer bij de bevolking. We moeten wat doen', voegde een Leningradse volksvertegenwoordiger er aan toe. 'Met vijfhonderd gram vlees en bloem per persoon per maand heerst er in mijn streek al honger', concludeerde een Russin.

Chaos was het gevolg. De afgevaardigden verdrongen zich bij de zes interruptiemicrofoons om de toestand in het land zelf en hun eigen kiesdistrict te schilderen. Hun conclusie was eensluidend: de macht in de Sovjet-Unie is volledig verlamd. 'We hebben de president alle macht verschaft en nu staan wij in ons hemd', zo vertolkte een afgevaardigde het gemoed van menig collega. Sinds het parlement vorige maand de machtigingswet voor Gorbatsjov aanvaardde is de positie van de Opperste Sovjet namelijk geminimaliseerd. Een kolonel zette omstandig uiteen dat het parlement niettemin de 'hoogste autoriteit in het land' vertegenwoordigt.

Pag. 5: Open rebellie in Sovjet-parlement

Andere militaire parlementariers scherpten de verhoudingen tussen de president en de achterban vervolgens nog verder aan. Kolonel Alksnis, lid van de Letse communistische partij die de Sovjet-partij trouw is gebleven, hekelde de ontmoeting die Gorbatsjov eergisteren had georganiseerd met de militaire afgevaardigden in de verschillende nationale, regionale en lokale sovjets. 'Dat was een dialoog tussen de dove en de blinde', zei hij. Die bijeenkomst had aangetoond dat Gorbatsjov een president 'zonder leger' is. 'De krijgsmacht is tot de rand gedreven. Er zal geen militaire staatsgreep worden gepleegd, maar de militairen zullen hun mensenrechten moeten verdedigen', aldus Alksnis.

Met 362 stemmen voor en nul stemmen tegen nam de Opperste Sovjet vervolgens een motie aan waarin van Gorbatsjov voor vrijdag werd opgetrommeld. Vicevoorzitter Ivan Laptev voorzitter Anatoli Loekjanov, een rechterhand van Gorbatsjov was gisteren nog in Japan waar hij de inhuldiging van de keizer heeft bijgewoond kon na contact met Gorbatsjov melden dat de president zou komen.

De verwarring en ongeremde bezorgdheid in de Opperste Sovjet weerspiegelen de sfeer die het land, met de winter in het vooruitzicht, dagelijks vaster in haar greep krijgt. 'Er is geen uitweg', zijn de trefwoorden die meer en meer gehoord kunnen worden. De hervatting van de dialoog tussen Gorbatsjov en Jeltsin, de twee opponenten die nu weer 'positief en constructief' met elkaar praten over een 'coalitieregering' en het nog te sluiten 'Unieverdrag' dat de staat bijeenmoet zien te houden, heeft deze trend nog niet kunnen afremmen.

Enkele uren na de stemming in het Unieparlement rebelleerde het parlement van de Russische federatie, de grootste Sovjet-republiek, tegen het centrale gezag. Het verklaarde een prijsliberalisatie voor luxe-produkten, per decreet door de regering-Ryzjkov afgekondigd, ongeldig op het grondgebied van de federatie. Na een 'explosie van emoties' zoals het persbureau TASS stelde namen ze een resolutie aan waarin stond dat het decreet eerst door het Unieparlement had moeten worden geratificeerd. De prijsliberalisatie op luxe-goederen als bont, kaviaar en duurdere meubels was bedoeld om de produktie te stimuleren.

In een poging om het politieke draagvlak te verbreden, heeft het parlement van de Russische federatie gisteren ook voor eind deze maand het Russische Congres van Volksafgevaardigden bijeengeroepen. Dat is de directe volksvertegenwoordiging uit wier midden een Opperste Sovjet is gekozen voor de dagelijks wetgevende en controlerende arbeid. Het Russische congres moet de nieuwe liberaal-democratische grondwet van de 'soevereine republiek' goedkeuren.

Het presidium van de Opperste Sovjet van de Unie heeft nu hetzelfde gedaan. Het Congres van Volksafgevaardigden van de Unie, dat 2250 leden telt, komt vanaf 17 december in Moskou bijeen. Het zal dan waarschijnlijk het Unieverdrag en de daaruit voortvloeiende grondwetswijzigingen moeten behandelen. Een aantal 'soevereine' republieken (zoals de Oekraine, met 55 miljoen mensen de tweede deelstaat van de unie, en het kleine Georgie, waar gisteren de nationalist Gamsachoerdia president werd) heeft al aangekondigd dat er geen sprake van een nieuw verdrag kan zijn. Alleen volledige onafhankelijkheid is voor deze republieken nog aanvaardbaar.