Israel bezorgd over grens met Jordanie

TEL AVIV, 15 nov. 'De Jordaanse koning Hussein berijdt een tijger.' In dit korte zinnetje gaf Israels opperbevelhebber, generaal Dan Shomron, deze week zijn visie op de zijns inziens wankelende Hashemitische troon.

Geadviseerd door de militaire inlichtingendienst legt generaal Shomron de opvallende toename van het aantal infiltraties uit Jordanie uit als een duidelijke aanwijzing dat de 55-jarige monarch de controle over zijn koninkrijk aan het verliezen is.

De Israelische minister van defensie, Moshe Arens, twijfelt overigens niet aan de goede wil van de koning om de rust langs de lange Jordaanse bestandslijn met Israel te bewaren. Naarmate het aantal incidenten echter toeneemt en er behalve Palestijnse commando's steeds veelvuldiger Jordaanse soldaten bij zijn betrokken, komen Israelische waarnemers tot de conclusie dat koning Husseins traditioneel sterke greep op het leger de pijler van zijn macht verslapt.

Het Israelische vertrouwen in de inzet van het Jordaanse leger om de lange bestandsgrens met Israel tegen Palestijnse infiltraties vanaf Jordaans grondgebied af te schermen neemt dan ook snel af.

Omdat de Israelische legerleiding wegens de instabiliteit van het Jordaanse bewind en de extreem anti-Israelische stemming in Jordanie op 'verhitting' van de bestandslijn langs de Jordaan rekent, is de militaire waakzaamheid aan de Israelische kant van de rivier verhoogd.

Tot voor kort werd de Israelisch-Jordaanse bestandslijn voornamelijk door reservisten bewaakt. Nu wordt gesproken over de legering van elite-eenheden en uitbreiding van het aantal militaire posities. Volgens een bericht van radio Israel van vanmorgen zijn reeds versterkingen gestuurd naar de verdedigingslinie langs de Jordaan.

De flamboyante onderminister Geula Cohen van de kleine Tehyah-partij suggereerde deze week zelfs om naar Libanees voorbeeld een Israelische veiligheidszone langs de oostelijke oever van de Jordaan in Jordanie op te zetten. Hoewel haar voorstel geen bijval kreeg en gisteravond door minister Arens werd afgewezen, is deze suggestie typerend voor een sterke stroming in ultra-rechtse kringen om koning Hussein omver te werpen teneinde in Jordanie het Palestijnse probleem op te lossen. Dit politieke stokpaardje van minister Ariel Sharon bezorgt koning Hussein al tijden slapeloze nachten en is een van de redenen van de Jordaanse orientatie op Irak.

Opperbevelhebber Shomron waarschuwde deze week diegenen die koning Hussein niet willen dat ze zich er goed rekenschap van moeten geven dat ze de Iraakse president, Saddam Hussein, er in Amman voor in de plaats kunnen krijgen.

Ondanks de ernstige binnenlandse moeilijkheden sterke opkomst van het militante islamistische fundamentalisme en een werkloosheid die 40 procent beloopt waarmee koning Hussein heeft te kampen, heeft Israel hem als een factor van betrekkelijke stabiliteit in het Midden-Oosten beslist niet afgeschreven.

Zolang daarin geen verandering komt en de Jordaanse vorst ondanks zijn pro-Iraakse stellingname in het geschil in de Golf ook door Washington de hand boven het hoofd wordt gehouden zal Israel met de grootst mogelijke terughoudendheid op de infiltraties vanuit Jordanie reageren. Het accent blijft voorlopig op actieve verdediging liggen. In de jaren na de Zesdaagse oorlog in 1967, toen vanuit Jordanie een felle Palestijnse guerrillastrijd tegen Israel werd gevoerd, was dat anders. Israelische artillerie en vliegtuigen bestookten toen doelen in het Jordaanse grensgebied met Israel. Na de 'zwarte september' in 1970, toen een Palestijnse opstand tegen het Hashemitische bewind door de koning werd onderdrukt en de Israelische luchtmacht binnenvallende Syrische tanks in Jordanie rechtsomkeert liet maken, veranderde de situatie radicaal.

Sinds dat kritieke moment heeft koning Hussein in nauwe militaire samenwerking met Israel de bestandslijn tussen beide landen hermetisch voor Palestijnse infiltraties afgesloten.

De gaten die daarin dit jaar zijn gevallen luiden een nieuwe en onzekere fase in de Israelisch-Jordaanse relatie in. Het effect van de Israelische onderdrukking van de intifadah, de Palestijnse volksopstand in de bezette gebieden, op de merendeels uit Palestijnen bestaande Jordaanse bevolking wordt versterkt door de pro-Iraakse hartstochten in het Hashemitische koninkrijk.

Dat is de tijger die volgens generaal Shomron door koning Hussein wordt bereden. Israel ziet zich voor de noodzaak geplaatst heel overwogen en rustig op de infiltraties uit Jordanie te reageren indien het Jeruzalem ernst is te voorkomen dat de koning door deze 'tijger' wordt verslonden. Voorlopig zal het dus wel bij via Amerikaanse diplomatieke kanalen verstuurde Israelische waarschuwingen aan het adres van de koning blijven om aan zijn kant van de bestandslijn orde op zaken te stellen.