Berlijnse veldslag in teken van stembus

BERLIJN, 15 nov. 'Woningnood, werkloosheid, verval vormen een tijdbom die overal in Duitsland kan afgaan', meent de Westberlijnse burgemeester Walter Momper (SPD) op zijn persconferentie. Het is enkele uren nadat meer dan 3.000 politieagenten uit heel Duitsland op woensdagmorgen dertien bezette panden in de Oostberlijnse Mainzer Strasse hebben onruimd. De tweede veldslag in het oostelijke deel van Berlijn deze week.

De verkiezingstijd is in de ogen van waarnemers niet geheel vreemd aan het ferme optreden van de politie van de afgelopen dagen. Op twee december zal namelijk niet alleen voor een nieuwe Bondsdag, maar ook voor het eerste gezamenlijke gemeentebestuur van Oost- en West-Berlijn worden gestemd en de oppositionele CDU voert een campagne voor het herstel van recht en orde in de hoofdstad. Dat de stedelijke regeringspartner van de SPD, 'Alternative Liste' (de Westberlijnse versie van de Groenen) naar aanleiding van het politieoptreden vandaag de coalitie zal opzeggen, deert de burgemeester vermoedelijk weinig. Van deze stoorzender in de gemeentepolitiek wil Momper al langer af, aldus kenners van de stedelijke politiek. Onder de arrestanten bevonden zich een aantal AL-gemeenteraadsleden. 'Wie zich met plegers van gewelddaden solidair verklaart, maakt een ernstige fout', aldus de burgemeester.

De CDU in Berlijn eist het aftreden van de voor politiezaken verantwoordelijke senator Erich Patzold (SPD). Maar hij heeft zijn argument klaar: 'Als de Oostduitse minister van binnenlandse zaken Peter-Michael Diestel (CDU) de zaak niet zo lang had laten verzieken, dan was het niet zover gekomen'. Het Westberlijnse gemeentebestuur is pas sinds 2 oktober verantwoordelijk voor politiezaken in het oostelijke deel van de stad. De al drie dagen in de straat rondvliegende stenen en molotov-cocktails vormen, het gemeentebestuur is zich dat pijnlijk bewust, ook nieuwe munitie voor hen die regering en parlement rustig in Bonn willen laten.

Of de gang van zaken aan de Mainzer Strasse en elders in het district Friedrichshain inderdaad uitdrukking is van de sociale en economische crisis in de voormalige DDR, zoals Momper betoogt, is nog de vraag. Deze, volgens politiefunctionarissen, 'ongekend gewelddadige' krakers zijn voor het grootste deel uit West-Berlijn afkomstig, aangevuld met wat sympathisanten uit Zuid-Duitsland en omringende landen, waaronder Nederland. Driehonderd van hen werden gisteren aangehouden. Tegen tweehonderd zal een strafvervolging worden ingesteld.

Pag. 5: 'Ik denk niet dat we vandaag voor het laatst in Berlijn zijn geweest'

De Westberlijnse Senaat volgt tegen de krakers een beleid dat sinds de gewelddadige ervaringen in het Westberlijnse district Kreuzberg begin jaren tachtig bekend staat als 'de Berliner Linie': met bewoners van al langer bezette huizen poogt het gemeentebestuur individuele huurcontracten af te sluiten, in de hoop dat het tot renovatie in eigen beheer komt. Maar nieuwe bezettingen worden niet geduld. Voor Oost-Berlijn geldt officieel de 'sluitingsdatum' 24 juli, maar de voormalige DDR-autoriteiten hebben dit beleid niet met politionele daden ondersteund.

De pas deze herfst gearriveerde krakers in Friedrichshain wilden alleen afspraken maken over legalisering van alle in Oost-Berlijn bezette panden. De 'autochtone' linkse Oostberlijnse krakers in de wijk Prenzlauer Berg, en ook de 'autochtone' neo-nazis in Lichtenberg hebben zich heel wat cooperatiever betoond: voor twaalf van de in totaal 138 bezette panden is de verhuur inmiddels geregeld, over 39 andere zijn nog onderhandelingen gaande.

Afgesloten

De Frankfurter Allee eens Stalin-Allee enkele uren na de ontruiming van woensdagmorgen: oproerpolitie uit Keulen heeft de omgeving van de Mainzer Strasse hermetisch afgesloten. Overal in de buurt staan groepjes mensen te discussieren, en soms mengen de agenten zich op gemoedelijke toon in het gesprek. 'Zoiets heb ik nog nooit gezien', meent een politieman. 'Ik denk ook niet dat we vandaag voor het laatst in Berlijn geweest zijn.' De Mainzer Strasse achter hem lijkt door de barricades en sleuven die de bezetters de voorgaande nacht hebben gegraven, geheel opnieuw bestraat te moeten worden. De rood-zwarte vlaggen en leuzen ('Momperschwein') hangen nog uit de ontruimde huizen. De buurtalcoholisten, een gemeleerd gezelschap van beiderlei kunne en alle leeftijdsgroepen, hebben bij zoveel nieuwsgierige toeloop een vrolijke dag. Helikopters cirkelen boven de straten.

Wat de agenten vooral heeft geschokt, is dat de bezetters systematisch met molotov-cocktails hebben geprobeerd groepen agenten door vuur in te sluiten en ze dan met platen van de dakbedekking te bekogelen. Dezelfde taktiek zorgde maandagavond voor 137 gewonden bij de Berlijnse agenten, die in de buurt van de Mainzer Strasse een pand ontruimden en op zoveel geweld niet verdacht waren. De Keulse politiemannen vertellen ook dat een van hen met een mes is neergestoken, een verhaal dat geen bevestiging krijgt. De meningen van de buurt varieren van 'dat iedereen voor een huis op zijn beurt moet wachten' tot onbegrip voor de ontruiming van huizen die al jaren leegstaan. In de voormalige DDR werd het verblijf in leegstaande panden door de overheid meestal gelegaliseerd.

Als leden van de Oostduitse burgerbeweging 'Neues Forum' zich aan het hoofd van de protestdemonstratie tegen de ontruimingen willen stellen, ontstaat er ruzie. 'Jullie zitten niet in het organiserend comite', schreeuwt een jongen woedend. De mannen en vrouwen met hun kaarsjes en spandoek 'Geen geweld' een leus uit de Oostduitse Wende vorig jaar passen ook niet erg bij de tienduizend andere demonstranten, van wie velen vermomd zijn in verband met mogelijke herkenning door de politie bij de gewelddaden waarmee de spreker op de geluidswagen dreigt: 'Onze woede over de ontruiming is sterker van de ruiten van banken en consumptiepaleizen.'

De kaarsjes keren terug na een met veel politiebegeleiding omgeven, overwegend vreedzame tocht door het centrum van Oost-Berlijn. De leden van Neues Forum, met de kaarsjes in de hand, vormen een menselijke keten voor het politiekordon dat de demonstranten de weg naar het omstreden stadsdeel Friedrichshain verspert. Een uur gaat het goed, en het aantal demonstranten slinkt tot enkele honderden. Dan ontstaat er in een hoek, tot waar de menselijke keten niet reikt, toch een handgemeen tussen stenengooiers en politie. De leden van Neues Forum trekken in optocht naar de plek des onheils, in koor 'Maak geen verkiezingspropaganda voor de SPD' roepend.

Maar politieke subtiliteiten zijn aan de stenengooiers niet besteed: al spoedig vliegen keien en vuurpijlen de vredestichters om de oren. De oproerpolitie doet een uitval. Een derde, zij het meer beperkte nacht van geweld in Berlijn is begonnen. Eenzame jongetjes, zo te zien niet ouder dan veertien jaar, beginnen aan het systematisch ingooien van winkelruiten.