Strijd om leiding Conservatieven; Michael Heseltine daagt Thatcher uit

LONDEN, 14 nov. De positie van premier Margaret Thatcher van Groot-Brittannie wankelt, nu Michael Heseltine vandaag zijn kandidatuur heeft gesteld voor het leiderschap van de Britse Conservatieve Partij. Volgende week dinsdag is de eerste stemronde in de fractie.

'Ik ben ervan overtuigd', aldus Heseltine, 'dat ik veel meer uitzicht kan geven op een vierde Conservatieve overwinning bij de volgende verkiezingen en op het verhinderen van de ramp die een Labour-regering betekent dan mevrouw Thatcher.'

De kansen van de oud-minister van defensie stegen gisteren aanzienlijk nadat Thatcher zich gisteren in een volgepakt Lagerhuis een vernietigende aanval moest laten welgevallen van haar voormalige vice-premier, Sir Geoffrey Howe.

Howe, tot twaalf dagen geleden haar laatst overgebleven trouwe adjudant van het eerste uur, verweet Thatcher dat zij de toekomst van haar land in gevaar brengt door haar afwijzende opstelling inzake Europese integratie. De doorgaans milde Howe ging zo ver dat hij de leden van Thatchers kabinet opriep tot een keuze tussen loyaliteit aan Thatcher en die aan het welzijn van de natie. Die oproep, afkomstig van zo'n algemeen geacht politicus, werd gezien als het laatste duwtje dat Heseltine nodig had om een strijd om het leiderschap te ontketenen. De Britten kunnen nu in theorie volgende week een nieuwe premier hebben.

In de toespraak in het Lagerhuis, die gezien wordt als de meest dramatische sinds het heenzenden van premier Chamberlain in mei 1940 ('In Godsnaam, ga!'), tekende Howe zijn eerste minister als iemand die zich ten aanzien van Europa 'opsluit in een getto van sentimentele gevoelens', die zorgvuldig geformuleerde regeringsstandpunten ondermijnt door ondoordachte uitspraken en die haar land in economische moeilijkheden heeft gebracht door haar vijf jaar lang volgehouden weigering het pond onder te brengen in het Europees systeem van wisselkoersen.

'De Eerste Minister schijnt het vasteland van Europa te zien als een broeinest van mensen met boze bedoelingen, die er allemaal op uit zijn, in haar woorden, 'de democratie uit te doven', onze nationale identiteiten te verwateren en ons door de achterdeur een federaal Europa binnen te leiden. Wat is dat voor een visie?'

Pag. 5: Howe effende de weg voor Heseltine's aanval op Thatcher

Terwijl premier Thatcher, geflankeerd door John Major en partijvoorzitter Kenneth Baker, als bevroren op de regeringsbank zat, onthulde Howe dat hij en de inmiddels eveneens vertrokken minister van financien, Nigel Lawson, in juni 1989 gedreigd hadden uit het kabinet te zullen weglopen indien premier Thatcher op de Europese top in Madrid diezelfde dag niet akkoord zou gaan met het vastleggen van een termijn waarop het pond sterling zou toetreden tot het EMS. 'De werkelijke tragedie is dat we niet al vijf jaar geleden zijn toegetreden tot het EMS.'

Na afloop van de toespraak brak in het parlement een waar pandemonium uit. Premier Thatcher bleef nog even zitten en verdween toen. Downing Street liet weten dat de Prime Minister 'droevig gestemd' was over Howe's verklaring. Labourleider Neil Kinnock eiste verkiezingen en wel ogenblikkelijk. De Conservatieven zijn nu zo verdeeld dat ze niet in staat zijn te regeren, zo voerde hij aan.

Aanhangers van premier Thatcher verweten Howe bitterheid en rancune en voorspelden dat de premier 'tot het eind' zal vechten om haar standpunten te verdedigen. Het Heseltine-kamp vatte moed en zei dat het toch al op ten minste 100 stemmen voor zijn kandidaat kon rekenen, maar dat Howe's speech het aantal onthoudingen aanmerkelijk zou opdrijven. Heseltine heeft dinsdag ten minste 157 stemmen nodig om Thatcher tot een tweede ronde te dwingen.

Heseltine hield gisteren een toespraak in Hamburg, waarin hij toevallig? voor een middenkoers ten aanzien van Europa pleitte. Politieke waarnemers achten een gecombineerde actie van Heseltine en Howe om Thatcher ten val te brengen, al is het officieus, nu onvermijdelijk. Thatchers campagneleider voor de strijd om het leiderschap van de Conservatieve Partij is inmiddels al benoemd. George Younger, voormalig minister van defensie en nu bankier, deed een dringend beroep op de partij om haar verdeeldheid te begraven. 'Of je het met haar eens bent of niet, mevrouw Thatcher is een staatsman van wereldformaat', zei Younger.

Het Thatcherkamp loopt verder vooral te hoop om het argument van 'het nationaal belang' in verband met de Golfcrisis. De Britse regering staat juist vandaag op het punt 9000 extra grondtroepen naar Saoedi-Arabie te sturen.